1. Trang chủ >
  2. Luận Văn - Báo Cáo >
  3. Kinh tế - Thương mại >
Tải bản đầy đủ - 109 (trang)
Xu hướng đơ thị hố ở Việt Nam

Xu hướng đơ thị hố ở Việt Nam

Tải bản đầy đủ - 109trang

Đơ thị hố gắn liền với sự biến đổi sâu sắc về kinh tế- xã hội của đô thị và nông thôn trên cơ sở phát triển công nghiệp, giao thông vận tải, xây
dựng, dịch vụ…do vậy ĐTH gắn liền với sự phát triển kinh tế - xã hội. Theo tổ chức Urbanization ĐTH là quá trình tập trung dân vào các
điểm dân cư, đặc biệt là vào các đô thị hiện có và sự chuyển biến các hoạt động kinh tế, chức năng sử dụng đất từ nông nghiệp sang phi nơng nghiệp.
Q trình này đòi hỏi việc xây dựng, mở rộng mạng lưới hạ tầng kỹ thuật, xây dựng các cơng trình nhà ở, phúc lợi và các cơng trình tạo lập đơ
thị khác. Tóm lại, ĐTH là quá trình biến đổi và phân bố các lực lượng sản xuất
trong nền kinh tế quốc dân, bố trí dân cư, hình thành, phát triển các hình thức và điều kiện sống theo kiểu đô thị đồng thời phát triển đơ thị hiện có
theo chiều sâu trên cơ sở hiện đại hoá cơ sở vật chất kỹ thuật và tăng quy mơ dân số.

1.1.2. Xu hướng đơ thị hố ở Việt Nam


1.1.2.1. Hình thành các trung tâm cơng nghiệp, thương mại, dịch vụ trong các đơ thị lớn.
Sự hình thành các trung tâm có tính chất chun ngành trong những đô thị lớn là xu thế nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của đơ thị, là biểu hiện
của tính chun mơn hố cao trong sản xuất. Tất cả các hoạt động sản xuất có cùng đặc điểm, tính chất được tập trung vào một khu vực tạo điều kiện
đáp ứng các nhu cầu tốt hơn, sản xuất với năng suất và hiệu quả cao hơn và tăng sức cạnh tranh của các sản phẩm của đô thị, thị trường lao động phong
phú hơn… 1.1.2.2. Hình thành các trung tâm công nghiệp, dịch vụ, thương mại ở các
vùng ngoại ô. Sự hình thành các trung tâm cơng nghiệp của mỗi vùng có tính khách
quan nhằm đáp ứng các nhu cầu của sản xuất và đời sống ngày càng tăng lên của chính vùng đó. Đó là biểu hiện của tính tập trung hố trong sản
Phạm Thị Hiên Lớp: Địa chính 46
xuất. Tuy nhiên quy mô sản xuất và hoạt động thương mại dịch vụ sẽ phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội và quy mô dân số hoạt động
của vùng để đảm bảo tính hoạt động có hiệu quả. Đồng thời các trung tâm này còn là điểm mối hay sự chuyển tiếp giữa các đơ thị lớn làm cho tính
hiệu quả của hệ thống đơ thị được nâng cao. Trong q trình ĐTH, các trung tâm này sẽ trở thành những đô thị vệ tinh của các đô thị lớn.
1.1.2.3. Mở rộng các đơ thị hiện có. Việc mở rộng các đơ thị hiện có theo mơ hình làn sóng là xu thế tất
yếu khi nhu cầu về đất xây dựng đô thị tăng và khả năng mở có thể thực hiện tương đối dễ. Xu hướng này tạo sự ổn định tương đối và giải quyết các
vấn đề quá tải cho đô thị hiện có. 1.1.2.4. Chuyển một số vùng nơng thơn thành đô thị.
Đây là một xu hướng hiện đại được thực hiện trong điều kiện có sự đầu tư lớn của Nhà nước. Vấn đề cơ bản là tạo nguồn tài chính để cải tạo
đất, xây dựng kết cấu hạ tầng hiện đại. 1.1.2.5. Sự hình thành các khu đơ thị mới.
Khu đô thị mới là khu đô thị đang được phát triển tập trung theo dự án đầu tư xây dựng hồn chỉnh, đồng bộ các cơng trình kết cấu hạ tầng, các
cơng trình sản xuất và cơng trình phúc lợi và nhà ở. Trong khu đô thị mới có ba thành phần chính: kết cấu hạ tầng, cơng
trình sản xuất, cơng trình phúc lợi và nhà ở. Quy mơ đơ thị mới có thể từ 5 - 10 ha trở lên được sử dụng vào mục
đích kinh doanh hoặc không kinh doanh. Các khu đô thị mới thường được gắn với một đơ thị hiện có hoặc với
một đơ thị mới đang hình thành. Trên phương diện pháp lý khu đơ thị mới phải có ranh giới và chức
năng xác định, phù hợp với quy hoạch xây dựng đơ thị được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xét duyệt.
Phạm Thị Hiên Lớp: Địa chính 46
Xây dựng các khu đơ thị mới thực chất là q trình ĐTH và là “từng bước xây dựng và hoàn chỉnh hệ thống đơ thị cả nước, có cơ sở hạ tầng
kinh tế, xã hội và kỹ thuật hiện đại, môi trường đô thị trong sạch được phân bố và phát triển hợp lý trên địa bàn cả nước, đảm bảo cho mỗi đơ thị, theo
vị trí và chức năng của mình, phát huy được đầy đủ các thế mạnh góp phần thực hiện tốt hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng xã hội chủ nghĩa và bảo
vệ Tổ quốc” quyết định số 101998QĐ-TTg ngày 2311998 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt định hướng Quy hoạch tổng thể phát triển đô
thị Việt Nam đến năm 2020. Xây dựng các khu đô thị mới là kết quả của việc thực hiện các chương
trình cơng nghiệp hố, hiện đại hố và ĐTH đất nước xuất phát từ yêu cầu thực tế cải tạo chỉnh trang những thành phố quá chật chội, quá tải về dân số
được xây dựng thiếu quy hoạch trong những năm trước đây. Việc xây dựng các đô thị mới kiểu hiện đại chỉ có thể thực hiện trong điều kiện kinh tế cho
phép và đặc biệt với sự đầu tư hợp tác của nước ngoài.
1.1.3. Những vấn đề thường phát sinh trong q trình thực hiện đơ thị hố ở Việt Nam
1.1.3.1. Mở rộng diện tích đất đơ thị và thu hẹp diện tích đất nơng nghiệp Cả hai hình thức ĐTH đều dẫn đến sự chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất.
Hình thức phát triển theo chiều rộng đưa đến tình trạng thu hẹp đất canh tác nơng nghiệp nhanh chóng vì một phần đất do Nhà nước thu hồi để xây
dựng các cơng trình, một phần đất dân cư bán cho những người từ nơi khác đến ở hoặc kinh doanh. Trong quá trình ĐTH, Nhà nước nắm thế chủ động
CĐMĐSDĐ tạo đà mạnh mẽ cho sự phát triển đô thị. Trong điều kiện kinh tế nước ta, ngồi mục tiêu cơng nghiệp hố thì
ĐTH tất yếu dẫn đến tình trạng thu hẹp đất canh tác nơng nghiệp. Thực chất q trình đó là thay đổi mục đích sử dụng đất: từ đất nơng nghiệp
chuyển sang sản xuất cơng nghiệp, thương mại, dịch vụ, đất ở…Q trình
Phạm Thị Hiên Lớp: Địa chính 46
này làm tăng hiệu quả sử dụng đất nói chung nhưng cũng gây ra khơng ít các vấn đề xã hội.
1.1.3.2. Vấn đề dân số, lao động, việc làm, thu nhập và đời sống đối với nơng dân trong q trình đơ thị hố
Dân số và lao động ở đô thị gia tăng với tốc độ nhanh do nhiều ngun nhân, trong đó sự dơi dư về lao động nông nghiệp bị thu hẹp dần trong quá
trình ĐTH là một nguyên nhân cần quan tâm giải quyết. Điển hình là thủ đơ Hà Nội có tốc độ tăng dân số rất nhanh, đặc biệt là
trong những năm gần đây. Hàng năm dân số ở Hà Nội có khoảng gần 10 vạn lao động tìm việc, họ là những sinh viên mới ra trường, lao động nông
thôn di chuyển ra thành phố kiếm sống…trong số đó chỉ giải quyết được gần một nửa. Q trình ĐTH làm gia tăng thu nhập của một bộ phận dân cư
do sự thích nghi nhanh chóng với điều kiện mới, nhưng cũng là nguyên nhân khiến cho một bộ phận không nhỏ dân cư rơi vào cảnh sống bấp bênh.
Đó là những mặt trái của q trình ĐTH cần quan tâm giải quyết. 1.1.3.3. Vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở khu vực ngoại thành
Chuy ển dịch cơ cấu kinh tế nói chung
Cùng với việc tăng dân số đô thị là sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Trên góc độ dân số lao động, ĐTH là quá trình chuyển đổi cơ cấu dân số từ
khu vực I sang khu vực II và khu vực III của nền kinh tế. Những người nông dân trước đây gắn bó với ruộng vườn sau khi trở thành dân đơ thị, họ
bị mất phần lớn ruộng đất canh tác. Với số tiền được Nhà nước đền bù, họ dùng để tạo nghề mới, xây dựng nơi cư trú mới, tìm việc làm mới…và rất
nhiều vấn đề khác cũng thay đổi theo. Trong quá trình ĐTH, cơ cấu ngành kinh tế trong vùng và cả nền kinh
tế cũng thay đổi theo hướng giảm tỷ trọng khu vực I, tăng tỷ trọng khu vực II và III. Khi đô thị mở rộng ra vùng ngoại vi nhằm giải quyết vấn đề quá
tải dân số, hình thành các khu dân cư đơ thị ở các vùng ngoại vi thì các hoạt động thương mại, dịch vụ phát triển, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo
Phạm Thị Hiên Lớp: Địa chính 46
hướng tăng khu vực III. Ngoại thành là nơi có sự thay đổi mạnh mẽ về các hoạt động thương mại và dịch vụ.
Chuy ển dịch cơ cấu kinh tế ở khu vực đơ thị mới
Trong q trình ĐTH, kinh tế ở các đơ thị mới tăng trưởng nhanh chóng nhờ có sự tập trung lực lượng sản xuất, tạo ra năng suất lao động
cao, cách tổ chức lao động hiện đại. Thực chất quá trình tăng trưởng kinh tế là quá trình tăng việc làm ở đơ
thị. Q trình đó vừa làm tăng tổng việc làm vừa làm chuyển đổi cơ cấu kinh tế trong kinh tế đô thị. Ngược lại việc chuyển đổi cơ cấu các ngành
kinh tế đô thị làm tăng trưởng kinh tế đô thị theo chiều sâu, tăng năng suất lao động xã hội, tăng GDP bình quân đầu người ở đô thị.
Chuy ển dịch cơ cấu kinh tế ở khu vực giáp ranh
Khu vực giáp ranh giữa đô thị và nông thôn luôn chịu ảnh hưởng của những ngoại ứng tích cực và tiêu cực. Mật độ dân cư ở khu vực này sẽ tăng
dần, đất đai thay đổi nhanh về mục đích sử dụng. Một phần những người dân nội thành mua làm nhà nghỉ, một phần sẽ trở thành nơi cung cấp dịch
vụ giải trí cho dân cư nội thành. Cơ cấu kinh tế thay đổi theo hướng tích cực là khu vực I giảm dần và thay vào đó là khu vực III.
1.1.3.4. Vấn đề phát triển hạ tầng kỹ thuật
H ình thành nhanh chóng kết cấu hạ tầng
Q trình ĐTH là q trình hình thành nhanh chóng kết cấu hạ tầng kỹ thuật như cấp điện, cấp thoát nước, hệ thống thông tin liên lạc, trường học,
bệnh viện,đường giao thông…Đây là những yếu tố thường xuyên không phát triển kết hợp với những nhu cầu thực tế ở đô thị.
M ật độ giao thông đô thị tăng nhanh
Do tăng dân số, lao động và tăng trưởng kinh tế khá nhanh cùng với nhu cầu đi lại và vận chuyển hàng hoá tăng nhanh làm cho mật độ giao
thông phát triển mạnh. Hiện nay, việc tập trung quá cao về xe máy, xe đạp
Phạm Thị Hiên Lớp: Địa chính 46
ở các thành phố đang là vấn đề lớn đối với các đô thị, tình trạng tắc nghẽn giao thơng trong giờ cao điểm thường xuyên xảy ra.
1.1.3.5. Vấn đề văn hoá - xã hội - mơi trường ĐTH góp phần nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân,
hình thành lối sống công nghiệp, xây dựng xã hội mới. Tuy nhiên khi tăng quy mô thành phố bằng các giải pháp mở rộng khơng gian, hình thành các
quận mới, phường mới sẽ dẫn đến tình trạng gia tăng thất nghiệp. Số tiền Nhà nước đền bù để tạo công ăn việc làm mới không được người dân sử
dụng đúng mục đích sẽ làm cho tỷ lệ thất nghiệp và các vấn đề xã hội khác gia tăng nhanh chóng.
Sự thay đổi tập quán lối sống và sự phân hoá giàu nghèo diễn ra nhanh chóng, nhu cầu giáo dục y tế tăng, tệ nạn xã hội trở thành vấn đề lớn, vấn
đề nghèo đói thất nghiệp được đặt ra. Thay đổi tập quán, sinh hoạt, lối sống, phương thức kiếm sống là kết quả tất yếu của quá trình ĐTH. Người
dân của đơ thị sẽ nhanh chóng làm biến đổi tập quán của những người mới đến thông qua các hoạt động xã hội, quan hệ sinh hoạt và cơng việc hàng
ngày. Hơn nữa, q trình ĐTH còn làm thay đổi cơ bản môi trường sinh thái.
Cùng với sự hình thành và phát triển của các khu đơ thị, khu cơng nghiệp, khu chế xuất…thì chúng ta cũng phải ghánh chịu những hậu quả nặng nề
về ô nhiễm môi trường. Tình trạng ơ nhiễm mơi trường và đơ thị công nghiệp Việt Nam rất đáng lo ngại nhưng đến nay khơng những khơng được
cải thiện mà còn trầm trọng hơn. Các loại ô nhiễm đô thị thường thấy tại các đô thị Việt Nam là ô nhiễm nguồn nước mặt, ơ nhiễm bụi, ơ nhiễm khí
độc, chất thải rắn trong sinh hoạt bệnh viện. Trong thời gian gần đây, việc chỉnh trang đô thị bao gồm cả quy hoạch
trồng cây xanh đã được chú ý đầu tư. Nhưng do nhiều yếu tố khách quan như: quỹ đất hạn chế nên diện tích dành cho cây xanh chưa đạt theo tỷ lệ;
quy hoạch đô thị lại thường xuyên thay đổi nên quy hoạch cây xanh cũng
Phạm Thị Hiên Lớp: Địa chính 46
bị thay đổi theo; việc lựa chọn cây xanh trồng trong đơ thị còn theo cảm quan nên cây xanh trong đô thị chưa đạt được độ che phủ cũng như chưa
tạo được ấn tượng riêng cho cảnh quan mơi trường… 1.1.3.6. Thay đổi hình thái kiến trúc
Hình thái kiến trúc đô thị được biểu hiện tập trung ở các kiểu nhà ở. Kiểu nhà ở phản ánh trình độ văn hoá, mức sống, đặc điểm xã hội mỗi thời
kỳ. Hiện nay, những khu đơ thị mới, những tồ nhà hiện đại đang dần được thay thế cho nhà mái ngói, mái rạ…trước kia.
1.1.3.7. Biến động về ranh giới các đơn vị hành chính và bộ máy quản lý hành chính
ĐTH theo chiều rộng bằng việc mở rộng các quy mơ đơ thị dưới hình thức xây dựng các phường mới, quận mới dẫn đến biến động ranh giới đơn
vị hành chính cũng như diện tích và dân số của đô thị và của các quận, phường.
Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý của đô thị mới nhỏ khơng còn phù hợp khi quy mơ đơ thị tăng. Đồng thời với sự tác động mạnh mẽ đến công tác
quản lý Nhà nước về địa giới hành chính, quá trình ĐTH làm xuất hiện mâu thuẫn giữa cơ cấu kinh tế - xã hội hiện thực với thể chế quản lý hành
chính Nhà nước. Q trình ĐTH dẫn đến sự cần thiết tổ chức lại quản lý Nhà nước trên địa bàn. Về nguyên tắc thì ĐTH đến đâu cần tổ chức lại
quản lý Nhà nước trên địa bàn đến đó.

1.2. Chuyển đổi mục đích sử dụng đất


Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Xu hướng đơ thị hố ở Việt Nam

Tải bản đầy đủ ngay(109 tr)

×