1. Trang chủ >
  2. Thể loại khác >
  3. Tài liệu khác >

IV GIÁ TRỊ VÀ HẠN CHẾ CỦA PHẬT GIÁO TRONG

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (153.88 KB, 16 trang )


CHƯƠNG IV GIÁ TRỊ VÀ HẠN CHẾ CỦA PHẬT GIÁO TRONG


PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY CỦA NGƯỜI VIỆT NAM.
P
hật giáo là một tôn giáo, nhưng trong đó hai yếu tố tơn giáo và triết học quện vào nhau, làm cơ sở luận chứng cho nhau.
Ở đây, chúng ta chú ý tới yếu tố triết học. Về mặt này, Phật giáo đã có ảnh hưởng lớn tới phương pháp tư duy của người Việt
Nam. Trong đó có những giá trị, đồng thời cũng có nhiều hạn chế.
Tiếp thu Phật giáo, tư duy người Việt có thêm một loạt khái niệm và phạm trù nói lên bản thể luận, nhận thức luận là những
vấn đề cơ bản của triết học. Trong thế giới quan phức hợp nhiều thành phần của người Việt Nam thì Phật giáo là thành phần có ý
nghĩa triết học nhiều nhất. Hơn tất cả các học thuyết khác của Phương Đông, Phật giáo
chú ý đến mặt phát triển tự nhiên của con người, đó là sinh, lão, bệnh, tử. Bốn chặng đó của cuộc đời phản ánh sự phát triển tất
yếu của cơ thể con người, mà nếu ai đó nhận thức được thì sẽ khơng sợ hãi trước sự thay đổi của cuộc đời, thậm chí còn bình
thản, lạc quan trước cái chết. Nhiều nhà sư trong thời Lý - Trần đã có một quan niệm như thế.
Phật giáo đề cập đến vấn đề ngũ uẩn: sắc, thụ, tưởng, hành, thức là những vấn đề có ý nghĩa nhận thức luận sâu sa. Tuy đối
tượng của nhận thức đó là tâm và tính chất là duy tâm nhưng ở trong quá trình ngũ uẩn chứa đựng một quá trình nhận thức gồm
các bước hợp lý: từ sự vật khách quan sắc, con người cảm thụ
12
được thụ, suy nghĩ tưởng, rồi đem thực hiện hành và cuối cùng là hiểu biết thức. Ở đây, nếu bóc cái vơ thần bi ra, ta thấy
có những hạt nhân hợp lý. Phật giáo đưa vào hệ tư tưởng Việt Nam những quan niệm
biện chứng với các khái niệm vơ thường , vơ ngã . Ở đó cho thấy Phật giáo nhìn sự vật trong sự vận động và biến đổi liên tục,
khơng có gì là trụ lại mãi mãi, khơng có ai là tồn tại mãi mãi. Tuy nhận thức đó chỉ thấy được cái biến đổi mà không thấy được
cái ổn định tương đối, chỉ thấy được cái vận động mà không thấy được cái hình thức của vận động, tuy dễ đi tới chiều hướng bi
quan và thái độ buông xuôi, nhưng mặt khác phải thấy nhận thức như vậy là có chiều sâu, là thấy được một phương diện cơ bản
của phát triển sự vật. Phật giáo đề cập đến thuyết nhân duyên, đến mối quan hệ
nhân quả, đến việc xét sự vật phải từ kết quả tìm ra nguyên nhân và xem kết quả này là nguyên nhân của kết quả khác trong mối
quan hệ khác. Phật giáo đề ra tư tưởng từ bi bác ái, chủ trương hỉ xả cứu
khổ cứu nạn là những tư tưởng gây được xúc động lòng người và đã trở thành một trong những nguồn gốc của lòng thương người,
của chủ nghĩa nhân đạo. Tuy ở đó có nội dung báo ứng, có tư tưởng nhẫn nhục chịu đựng và không phân biệt bạn thù, song
việc làm do tác động của tư tưởng trên biểu hiện một sự quan tâm đến con người, cứu vớt con người.
Trên đây là những vấn đề mà triết học Phật giáo dựa vào thế giới quan Việt Nam, góp phần làm nên những yếu tố có ý
13
nghĩa triết học sâu sa trong phương pháp tư duy của người Việt Nam.
T
uy vậy, Phật giáo có những hạn chế, những ảnh hưởng tiêu cực đến tư duy người Việt.
Phật giáo chỉ thấy cá nhân con người mà không thấy xã hội con người, chỉ thấy con người nói chung mà không thấy con
người thuộc các giai cấp đối kháng nhau trong xã hội trước đây, không thừa nhận sự đấu tranh giai cấp trong xã hội. Do đó,
khơng thấy được nguyên nhân xã hội đưa đến sự khổ ải của con người, không thấy được sự cần thiết phải đấu tranh chống áp
bức, bóc lột vì thế quan niện từ bi, bác ái trong một số trường hợp bất lợi cho sự đấu tranh giải phóng giai cấp, chống áp bức.
Phật giáo không bàn tới lĩnh vực chính trị, vì thế mỗi khi nhà sư bước sang lĩnh vực chính trị - xã hội, họ phải sử dụng các
tư tưởng của nhà Nho hay Lão - trang. Nhà sư Viên Thơng cho rằng: Lòng dân là gốc trị loạn, trong đó lòng dân là khái
niệm và tư trưởng của nhà nho; hoặc nhà sư Đỗ Pháp Thuận nói: Vơ vi cư diện các, xứ xứ tức đao binh nếu đường lối vô vi ngự
trị trong triều đình, thì nơi nơi sẽ tắt chiến tranh trong đó vơ vi là khái niệm của Lão - Trang, mặc dù khái niệm đó đã được
giải thích theo quan niệm nhà Phật.
H
ạn chế lớn nhất của Phật giáo đối với phương pháp tư duy của người Việt Nam là quan điểm duy tâm thần bí. Quan
điểm này khiến người ta không hướng vào hiện thực, mà hướng vào nghiệp, vào quả báo, vào thần linh để mong được phù hộ, độ
14
trì. Và một khi tư duy như vậy thì khơng cần gì đến sự tìm tòi và khám phá, sáng tạo và hành động.
Tóm lại:
Phật giáo là một tơn giáo. Vì vậy nó có những thiếu sót, những tiêu cực về mặt khoa học và nhân sinh quan.
Song với thái độ khách quan, chúng ta cần nhận thức rõ những yếu tố tích cực trong tư tưởng Phật giáo. Trong lịch sử và cho
đến ngày nay, Phật giáo là tôn giáo duy nhất chống lại thần quyền. Trong những tư tưởng của nó có những yếu tố duy vật và
biện chứng. Đạo Phật là tiếng nói chống chế độ đẳng cấp khắc nghiệt, tố cáo bất cơng, đòi tự do tư tưởng và bình đẳng xã hội;
nói lên khát vọng giải thoát con người khỏi những bi kịch của cuộc đời. Đạo Phật nêu cao thiện tâm, bình đẳng, bác ái cho mọi
người như là những tiêu chuẩn đạo đức cơ bản của đời sống xã hội. Những giá trị đạo đức của Phật giáo đã đưa nó lên thành một
trong ba tơn giáo lớn nhất trên thế giới Thiên chúa giáo, Hồi giáo và Phật giáo.
P
hật giáo vào nước ta từ những năm đầu công nguyên. Phật giáo đã phát triển phù hợp với truyền thống Việt Nam. Từ đó
hình thành nhiều phái Phật giáo Việt Nam như : Phái Tini Đa lưu chi, phái Thảo đường, phái Trúc lâm Yên tử ... Ảnh hưởng của
nó khá tồn diện: Phật giáo trở thành quốc giáo ở các triều đại Đinh, Lê, Lý, Trần góp phần kiến lập và bảo vệ chế độ phong
kiến tập quyền vững mạnh, giữ vững nền độc lập dân tộc. Phật giáo có cơng trong việc đào tạo tầng lớp trí thức cho dân tộc.
Trong đó có nhiều vị tăng thống, thiền sư, quốc sư có đức độ tài năng giúp nước an dân như: Ngô Chân Lưu, Pháp Nhuận, Vạn
15
Hạnh, Viên Thiếu... Bản chất từ bi hỉ xả ngày càng thấm sâu vào đời sống tinh thần dân tộc, hướng nhân dân và tầng lớp vua quan
vào con đường thiện nghiệp, tu dưỡng đạo đức, vì nước vì dân. Vào thời kỳ cực thịnh, Phật giáo là nền tảng tư tưởng trong
nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị, văn học, giáo dục, khoa học, kiến trúc, hội hoạ... Nhiều tác phẩm văn học có giá trị,
nhiều cơng trình kiến trúc độc đáo, đậm đà bản sắc dân tộc có tầm cỡ quốc tế của Việt Nam phần lớn được xây dựng vào thời
kỳ này. Từ cuối thế kỷ XIII cho đến nay, Phật giáo không còn là quốc giáo nữa nhưng những tư tưởng tích cực của nó vẫn còn
là nguồn sống tinh thần của nhân dân ta và cần được giữ gìn và phát huy.
Bài viết này chưa thực sự hồn chỉnh, có thể còn nhiều sai sót, tác giả rất mong muốn sự góp ý của các thầy cơ và các bạn
để bài viết được hoàn chỉnh hơn.
16

Xem Thêm
Tải bản đầy đủ (.doc) (16 trang)

×