1. Trang chủ >
  2. Luận Văn - Báo Cáo >
  3. Thạc sĩ - Cao học >
Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
Chương 1:LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU THƠ NÔM ĐƯỢC TRUYỀN TỤNG CỦAHỒ XUÂN HƯƠNG VÀ NỀN VĂN HÓA DÂN GIAN VIỆT NAM NỬA CUỐI THẾ KỶ XVIII NỬA ĐẦU THẾ KỶ XIX

Chương 1:LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU THƠ NÔM ĐƯỢC TRUYỀN TỤNG CỦAHỒ XUÂN HƯƠNG VÀ NỀN VĂN HÓA DÂN GIAN VIỆT NAM NỬA CUỐI THẾ KỶ XVIII NỬA ĐẦU THẾ KỶ XIX

Tải bản đầy đủ - 0trang

T â n , T r ầ n T h a n h M ạ i , v à sau đó, các n h à nghiên c ứ u Lê Ho à i

N a m , Lê T r í Vi ễ n , N g u y ễ n Lộ c v .v . .. đ ã n g h i ê n cứu v ấ n đ ề

H ồ Xu â n H ư ơ n g trong hệ thống của hoàn cảnh lịch sử cùng với sự

phát triển của v ă n h ọ c , t r o n g mối quan hệ với văn học dân g i a n .

T4

3

2



T4

3

2



T4

3

2



C h o đến n a y , p h ư ơ n g p h á p n g h iê n c ứu t r ê n , cơ b ả n v ẫ n

là rất đ ú n g đ ắ n . T u y n h i ê n , nếu c h ỉ n g h i ê n c ứu hiện l ư ợ n g

đ ộ c đ á o n h ư t h ơ N ô m H ồ Xu â n H ư ơ n g b ằ n g v à v ớ i n h ữ n g

p h ư ơ n g p h á p n ê u t r ê n , là c h ưa h o à n l o à n đ ầ y đ ủ v à p h ù

h ợ p , đ ể có thể r ú t ra n h ữ n g kiến g i ả i t h ỏ a đ á n g . L u ậ n v ă n của

chúng tơi góp p h ầ n t h ực h i ệ n v à triển k h a i p hương pháp luận của

M . B a k h t i n - Kh i nghiên cứu v ề một h i ệ n tượng v ô c ù n g độc đ á o

trong v ă n h ọ c n h â n l o ạ i , đ ó l à h i ệ n tượng Rablais [ 8 ] . Đ â y l à

p h ư ơ n g p h á p l u ậ n k h o a h ọ c v à c ầ n thiết được nghiên cứu đối với

một số tác g i ả t r o ng v ă n học n ướ c n h à , trong đ ó t á c g i ả Hồ Xu â n

Hương c ầ n được đ ặ c biệt lưu ý h ơ n c ả . Dư ớ i á n h sáng c ủ a phương

p h á p l u ậ n mà M . B a k h t i n cho t h ấ y, á p d ụ n g k h i nghiên cứu v ề

Hồ X u â n Hương, c h ú n g t a có t h ể l ý giải một c á c h c h â n x á c v à

đ ầ y l ý thú t r ướ c n h ữ n g v ấ n đ ề k ỳ q u ặ c được coi như "dâm"

" t ụ c " đ ượ c ẩ n c h ứ a t r o n g p h ầ n l ớ n n h ữ n g s á n g tác t h ơ Nô m

c ủ a b à . Xé t cho k ỹ , p h ươ n g p h á p luận mà M . B a k h t i n đ ã n ê u

r a k hông hồn tồn l à mới m ẻ . N ó c h ỉ có nghĩa "là" "mới", k h i h i ể u

v ớ i n g h ĩ a : p h ươ n g p h á p n à y đ ã chưa được nghiên cứu một cách

t o à n diện ( t r ê n các khía cạnh của văn hóa dân gian (Folklore)) m à t h ô i .

N h ư p h ầ n g i ớ i thuyết c h ú n g tơi đ ã t r ì n h b à y , v ấ n đ ề n à y đ ã

chưa được nghiên c ứu mộ t cách phổ b i ế n . K h i so s á n h v ớ i các

p h ư ơ n g p h á p nghiên cứu truyền t h ố n g k h á c , n h ư đ ã đ ượ c t r ì n h

b à y . B ở i l ẽ , thực tế, một số thành t ố h a y khía cạnh c ủ a v ă n h ó a

d â n gian đ ã đ ư ợ c các t á c giả đ ề cập t ừ khá s ớ m . Tất n h i ê n l à chưa

s â u s ắ c , đ ầ y đ ủ , tồn diện n h ư nó cần p h ả i có. C h ú n g t ơ i có được

n h ậ n x é t t r ê n , chính l à t ừ sự t ì m h i ể u k h á tỉ mỉ q u a c á c cơng

t r ì n h có đề cập í t n h i ề u đ ế n mả n g t h ơ Nô m c ủ a Hồ X u â n

H ư ơ n g , từ trước đến n a y mà chúng tơi có được. Đi ề u ấy c ũ n g còn

có n g h ĩ a : xuất p h á t từ yê u c ầ u về t í n h h ệ thống trong nghiên cứu

k h o a h ọ c . Vì mộ t lẽ khác có t í n h q u y luật c ủ a nhận t h ứ c k h o a

học, đó c h í n h l à q u i l u ậ t kế t h ừ a , c h ọ n lọc trên cơ sở của tri thức

đ ã c ó . Q u y luật n h ậ n t h ứ c t r o n g k h o a học, v ề cơ b ả n k h ô n g đ i

n g o à i q u ỹ đ ạ o có t í n h q u y l u ậ t t r o n g n h ậ n t h ức ấy. S a u t ấ t c ả

n h ữ n g l ý d o trên, c h ú n g t ô i c h o r ằ n g , sự x u ấ t hiện của chương

T

4

2



T4

2

1



T4

2

1



T4

3

2



T4

3

2



T4

3

2



T4

3

2



T4

3

2



T4

3

2



T4

3

2



T4

3

2



T4

3

2



T4

2

1



T4

2

1



26



T4

3

2



một " Lị c h s ử v ấ n đ ề nghiên c ứu t h ơ N ô m được t r u yề n t ụ n g của Hồ

X u â n H ư ơ n g trong n ề n v ă n h ó a d â n g i a n Việt n a m n ử a cuối

thế k ỷ X V I I I n ử a đ ầ u t h ế k ỷ X I X " l à c ầ n thiết, đ ể đ ả m b ả o

t í n h k h á c h q u a n - h ệ t h ố n g v à k h o a học của đ ề tài được nghiên

c ứu .

V ề mộ t m ặ t k h á c , t r o n g tình h ì n h mà c á c t ư l i ệ u h i ệ n còn

l ưu giữ về Hồ X u â n Hư ơ n g chắc c h ắ n k h ô n g t r á n h k h ỏ i m ấ t

m á t , thất lạc t h ì việc đóng góp b ằ n g v i ệ c g h i n h ậ n n h ữ n g t ư

l i ệ u tương đối h ệ thống ( t h e o điều k i ệ n mà người thực h i ệ n l u ậ n á n

có đ ư ợ c ) là đ i ề u còn k h á b ổ ích c h o tất c ả n h ữ n g a i q u a n tâm

t ì m hiểu về Hồ X u â n Hươ n g c ũ n g n h ư việc n g h i ê n cứu c á c

s á n g tác t h ơ N ô m c ủ a b à . Và trước hết, n ó t h ực s ự c ầ n thiết cho

t á c giả c ủ a l u ậ n á n , bởi n ó góp p h ầ n đ ị n h h ư ớ n g v à giải quyết

một số v ấ n đ ề c ò n lại được đ ặ t ra t ừ kết q u ả c ủ a việc hệ thống hóa c á c

v ấ n đ ề đ ã đ ư ợ c n g h i ê n c ứu v ề t h ơ Nô m H ồ Xu â n Hương trong

n ề n văn h ó a d â n g i a n Vi ệ t N a m c ù n g thời.

T

4

2



T4

2

1



T4

2

1



T4

2

1



T4

2

1



4

T2

9

1



4

T2

9

1



1.2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu thơ Nôm được truyền tụng của Hồ Xuân

Hương và nền văn hóa dân gian Việt Nam nửa cuối thế kỷ XVIII nửa

đầu thế kỷ XIX.

C ó t h ể nói, n h ữ n g cơng t r ì n h , b à i v ở có nghiên c ứu h a y đ ề

c ậ p ít n h i ề u về tài thơ c ủ a X u â n Hư ơ n g đ ư ợ c bắt đ ầ u từ rất l â u .

Cho đ ế n cả bây giờ, những đề t à i viết v ề H ồ X u â n H ư ơ n g v ẫ n còn

tiếp t ụ c . Đề t à i v ề H ồ X u â n Hương n ó i chung, t ừ r ấ t l â u vốn đ ượ c

coi n h ư mộ t đ ề t à i t h ờ i sự, t h ườ n g trực và nóng bỏng trong g i ớ i

p h ê b ì n h nghiên c ứu v ă n h ọ c . Điều đó, p h ầ n n à o n ó i lên v ị t r í

đ ặ c biệt c ủ a bà. Trong t h i đ à n v ă n học d â n tộc. Có thể phải n h ắ c

l ạ i những b à i viết h a y , n h ữn g c ô n g t r ì n h mở đ ầ u có g i á t r ị í t

n h i ề u đ ã n g h i ê n c ứu v ề H ồ X u â n Hương n h ư : B à i Tựa t ậ p

t h ơ Lưu hương Ký "của Tốn Phong Thị được viết theo yêu cầu của nữ sĩ

(Hồ Xuân Hương) [228]. Theo tác giả Đào Thái Tôn:"Chưa có tài liệu nào tin

cậy hơn bài Tựa tập thơ Lưu hương Ký". Bài Tựa được viết vào năm 1814.

Năm 1842, một số bài thơ của Miên Thẩm c ả m t á c , ngợi ca một c o n

n g ư ờ i có t ê n Xu â n H ươ n g ,k h i đến t h ă m mộ n à n g [ 2 5 8 ] . N ă m

1 9 2 7 , Ng u yễ n Văn Ngọc trong " Na m t h i h ợ p tuyển", n h à xuất b ả n

Bốn P h ư ơ n g , viện G i á o Khoa, Hi ê n Tân Biên ấn hành, có đề cập tiểu

sử v à thơ H ồ Xu â n H ươ n g . Nă m 1 9 2 9 Lê Dư ( b ú i h i ệ u Sở

C u ồ n g ) , t r o n g " Nữ L ưu v ă n h ọ c sử", mà theo Gi á o Sư Lê Trí Vi ễ n

T

4

2



T4

1

2



T2

4

1



T4

2

1



27



T2

4

1



T4

1

2



đ â y là tài liệu "cho t ớ i n a y h ã y c ò n có n h ữn g p h á i h i ệ n đ á n g

q ú y về cuộc đ ờ i n h à thơ t à i nữ n à y" [ 2 5 8 ] . Nă m 1 9 3 2 trên " An

N a m tạp c h í " số 3 , thi sĩ Tả n Đà cũng đ ã c ó l ờ i thơ v ừ a khen, chê

rất độc đ á o v à n ổ i tiếng về t à i thơ c ủa X u â n H ươ n g mà không một

a i q u a n t â m đến H ồ X u â n Hư ơ n g lại k h ô n g biết đ ế n

[ 2 2 2 ,2 3 9 ] . Năm 1 9 3 4 , G . Coócđi ê (G.Cordier) trong M o r c e a u x

c h o i s i s d a u t e u r s annamites (Tuyển tập v ă n thơ An Na m) [ 1 3 5 ,2 5 8 ]

có g i ớ i t h i ệ u một số bài thơ X u â n Hương. N ă m 1 9 3 7 , N g u yễ n

V ă n Ha n h trong "Hồ Xu â n H ươ n g tác p h ẩ m, t h â n thế v à v ă n

t à i " [ 2 3 9 , 2 5 8 ] , b ê n c ạ n h n h ữn g chỗ k h i ế m k h u yế t t r o n g v i ệ c

thiên về c h ủ nghĩa S . F r e u d , k h i x e m x é t h i ệ n t ư ợ n g thơ Hồ Xu â n

Hương mà chúng ta đều đ ã biết. M ặ c dù, không phải k h ơ n g có c h ổ ,t á c

g i ả đ ã có n h ữn g n h ậ n x é t có thể cần được x e m xét l ạ i . Trước đó

n ă m 1 9 3 6 , t r o n g "Việt v ă n h ợ p tuyển b ì n h giảng" [258] cũng có đ ề

cập tiểu sử và s á n g tác thơ Hồ Xu â n H ươ n g . N ă m 1 9 4 0 . Dương

Quảng H à m, một trong số những n h à giáo t ê n tuổi và có k i n h nghiệm

viết các s á c h giáo k h o a đ ươ n g t h ờ i , t r o n g cuốn "Việt v ă n giáo

k h o a thư" [ 1 4 2 , 2 5 8 ] cũng đ ã dành cho H ồ Xuân Hương n h ữn g

t r a n g viết về tiểu sử cũng như tài t h ơ - đ ặ c b i ệ t l à t à i thơ Nô m

c ủ a bà một v ị t r í x ứn g đáng. N ă m 1 9 4 4 , t r o n g " Ki n h t h i V i ệ t

N a m" [258], c ù n g trường p h á i với N g u yễ n Vă n Ha n h , chịu ả n h

h ưở n g của học thuyết S . Freud, Trương Tửu c ũ n g có n h ữn g n h ậ n x é t

t ỏ r a t h á i q u á . T u y n h i ê n , nghiên c ứu , x e m x é t n h ữn g h ì n h

tượng trong thơ Nơ m Xuân Hương, trong mối q u a n h ệ với phong t ụ c ,

tập q u á n v à n h ữn g lễ nghi, hội lễ d â n gian cùng t h ờ i , chúng ta có thể

c h i a sẻ v ớ i tác g i ả những kiến giải có l ú c đ ã bị p h ê p há n k ị c h l i ệ t

k h i n h ậ n x é t về "cái k h u ô n dâm", trong cách cảm, cách nghĩ của người

V i ệ t N a m, mà theo tác giả đã chi phối đến các sáng tác của Hồ Xuân

Hương... Đến những năm 1950, Hoa Bằng với "Hồ Xuân Hương n h à thơ

C á c h mạng" [ 1 1 ] đ ã cho t h ấ y n h ữ n g đ ó n g góp k h á s â u sắc c ủ a

t á c giả này,khi n hì n n h ậ n n h ữ n g ả n h hưởng t h ơ N ô m X u â n

H ư ơ n g từ k h o t à n g p h o n g p h ú c ủ a v ă n h ọ c d â n g i a n mà

c h ú n g tôi sẽ đ ề cập c ụ t h ể s a u đ â y . T r ê n đ â y, c h ú n g tôi v ừa

điểm q u a một số t à i l i ệ u được coi là đ ầ u tiên, í t nhiều q u a n t r ọ n g ,

đ ó n g góp v à o q u á t r ì n h h ệ t h ố n g n g h i ê n cứu c á c vấn đ ề v ề Hồ

X u â n H ươ n g , c ũ n g n h ư t h i p h ẩ m c ủ a n h à t h ơ n ữ t h i ê n tài

n à y . B â y giờ, c h ú n g tôi x i n đ i v à o n ộ i d u n g c ụ t h ể n h ữn g

c ơ n g t r ì n h n g h i ê n c ứu , n h ữn g thông tin b à i v ở từ trước đến n a y

T5

2

1



T5

2

1



T

2

1



T

2

1



T4

2

1



T2

4

1



28



T2

4

1



có đ ề c ậ p đ ế n v ấ n đ ề t h ơ N ô m H ồ X u â n Hương, v ớ i các

t h à n h tố c ủ a v ă n h ó a d â n g i a n Việt N a m c ù n g t h ờ i v ớ i s ự

x u ấ t h i ệ n , r a đ ờ i c ủ a t h ơ Hồ X u â n H ươ n g ( t h ơ N ô m) , d ựa

trên c ă n c ứ v ề p h ạ m v i n ộ i d u n g c ủ a t h u ậ t n g ữ v ă n học d â n

g i a n (folklore) c h o p h é p đề cập.

T4

1

2



T h e o s ự sắp xếp c ủ a t h ờ i gian, c h ú n g tơi tìm thấy tài liệu đ ầ u

tiên có n h ậ n x é t t h ơ H ồ X u â n Hư ơ n g t r ê n p h ươ n g d i ệ n n g h ệ

t h u ậ t , c ó n h ữn g c h i tiết g ầ n g ũ i với t í n h chất c ủ a ca d a o , t ụ c

n g ữ Vi ệ t n a m x ư a . Đó là cuốn " Nữ l ưu v ă n h ọ c sử" c ủ a Lê Dư

v à o n ă m 1 9 2 9 [ 2 5 8 ] . T r o n g đ ó , tác giả có đ ề cập đến t i ể u sử c ủ a

n ữ t h i sĩ. C h ú n g tôi c h ọ n lọc v à t r â n t r ọ n g n h ững n h ậ n x é t

được coi n h ư tiên p h o n g , trong viêc n h â n ra tính c h ấ t đ ặ c b i ệ t ở

t h ơ N ô m X u â n H ư ơ n g , đ ó l à “ V ă n H á n c ủ a n à n g k h ô n g biết

có n h ữ n g b à i gì, c h ứ v ă n Nơ m c ủ a n à n g t h ậ t có đ ặ c tài đ ặ c

t h ú , đ ứn g h ẳ n riêng là mộ t t h i g i a , cứ k ể c h o là v ô song đ ượ c ,

thơ n à n g x ưa n a y a i c ũ n g k ê u l à có ý t h ơ tục, n h ư n g x é t k ỹ

tục mà thanh…” X i n c ả m t h ô n g v ớ i tác giả r ằ n g đ ã c h ưa đ ưa r a

đ ượ c n h ữ n g b ằ n g c h ứn g x á c q uyế t v ề ả n h h ưở n g t h ơ N ô m

H ồ X u â n H ư ơ n g từ v ă n h ọ c d â n g i a n ( mộ t t h à n h tố n ằ m

trong Folklore). N h ư n g một đ i ề u q u a n t r ọ n g , đ á n g c h ú ý là tác

giả cho t h ấ y t í n h chất " t ụ c " v à " t h a n h " đ ã đ ượ c t h ể h i ệ n t r o n g

nghệ t h u ậ t t h ơ X u â n Hương, v ề p h ư ơ n g d i ệ n lịch s ử, tác giả là

người đ ầ u t i ê n đ ã k h ô n g n g ợ i k h e n t h ơ X u â n H ư ơ n g mộ t

cách chung chung. T r á i l ạ i . n h ậ n x é t trên đ ã t h ể h i ệ n đ ư ợ c một

c á c h cụ t h ể về d ấ u hiệu đ á n g g h i n h ậ n v ề m ặ t n g h ệ t h u ậ i m à

t h ơ Nô m X u â n H ư ơ n g đ ã thể h i ệ n r õ r à n g yếu tố " t ụ c " v à

" t h a n h " ấy trong t hơ N ô m c ủ a X u â n H ư ơ n g , ta c ũn g l ạ i tìm

thấy t r o n g mả n g câu đố, ca d a o , t ụ c n g ữ Vi ệ t Na m. N ă m 1 9 3 7 ,

N g u yễ n Vă n H a n h t r o n g " Hồ X u â n Hươ n g t á c p h ẩ m, t h â n thế

v ă n tài" [ 1 3 5 . 1 4 2 ] , c ũ n g đ ã c h o thấy; n g h ệ t h u ậ t t h ơ Hồ

X u â n H ươ n g có n h ữ n g đ i ể m t h ậ t g ầ n g ũ i , g i ả n d ị , d ễ hiểu

n h ư ta v ẫ n t h ườ n g t h ấ y t r o n g nghệ t h u ậ t của ca d a o , t ụ c ngữ,

truyện N ô m khuyết d a n h . H ã y nghe Đoàn Q u a n g Tấn trong l ờ i mở

đ ầ u của c u ố n sách đ ã bộc b ạ c h về nghệ t h u ậ i t h ơ N ơ m Xu â n

Hương "có gan c ầ m lòng. Lại có g a n c ầ m viết.Viết đ i ệ u v ă n c h ọ i

h ẳ n v ớ i k h u ô n mẫ u c ủ a v ă n n h ơ n đương thời", " a i ưa chọn

t i ế n g cao k ỳ k h ó h i ể u h o ặ c t h á n h t h ó t ê m t a i , nàng cứ dùng tiếng

hàng ngày : n ó i s a o viết vậy". Có lẽ k hô n g p h ả i b à n l uậ n g ì t h ê m

T

4

2



T4

1

2



T4

1

2



T2

4

1



T2

4

1



T4

1

2



T4

1

2



T2

4

1



T4

1

2



T4

1

2



T2

4

1



T2

4

1



T2

4

1



T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



4

T2

9

1



4

T2

9

1



T

4

2



T

4

2



29



r ằ n g t h ơ Xu â n Hư ơ n g h ẳ n đ ã ở b ê n p h í a b ì n h d â n b ở i n ó đ ã

đ ố i c h ọ i v ớ i t h ơ v ă n c h ươ n g q u a n p h ư ơ n g v à " k h u ô n mẫ u "

đ ươ n g t h ờ i . B ở i v ă n c h ươ n g c ủ a X u â n H ươ n g s ử d ụ n g mộ t

n g ơ n n g ữ b ì n h d â n , n g ô n n g ữ s uồ n g s ã , q u ả n g t r ư ờ n g " đ ầ u

đ ườ n g " " x ó c h ợ " . Nó i t h e o n g ôn t ừ c ủ a N .I . Ni c u l i n k h i

n g h i ê n c ứu v ề H ồ Xu â n H ươ n g . Lo ạ i n g ô n n g ữ ấ y t a v ẫ n

t h ư ờ n g b ắ t g ặ p nh a n n h ả n t r o n g c a d a o , t ụ c n g ữ, t r u yệ n c ườ i ,

c h è o c ổ v .v . . .. Nă m 1 9 4 4 v à 1 9 5 1 , Tr ươ n g T ửu t r o n g " Ki n h

t h i Vi ệ t Na m" [ 1 4 2 , 2 5 8 ] , t r ướ c n a y, n h ữn g ý k i ế n c ủ a t á c g i à

t h ư ờ n g đ ượ c đ ó n n h ậ n b ằ n g n h ữn g l ờ i p h ả n b á c k h á g a y g ắ t .

C ũ n g v ậ y, v ớ i c h ú n g t ô i t r ướ c đ â y, k h ô n g p h ả i k h ô n g c ó l ú c

c ó c h u n g n h ậ n x é t v à c ả m n h ậ n n h ư c á c t á c g i ả đ i t r ướ c đ ã

l u ậ n b à n . S a u n à y, t r ê n c ơ s ở t ì m h i ể u t ừ c ộ i n g u ồ n c ủ a n ề n

v ă n h ó a d â n g i a n Vi ệ t Na m k h á p h o n g p h ú , c ò n ẩ n c h ứa n h i ề u

" mả n g t ố i " - mà ý n g h ĩ a t h u ộ c v ề t í n n g ư ỡ n g mà l â u n a y

c h ú n g t a c h ưa k ị p t ì m h i ể u mộ t c á c h tường t ậ n . N h i ề u l ậ p

t ụ c thờ c ú n g xa xưa mà ý n g h ĩ a c ủ a n ó k h ơ n g d ừ n g l ạ i ở k h á i

niệm tôn giáo, mê t í n mơ h ồ n h ư có t h ờ i c h ú n g t a n h ầ m l ẫ n ...

N g u y ê n d o ấy c ũ n g bắt đ ầ u từ việc q u a n niệm t h i ế u t í n h k h o a

học trong v i ệ c b ả o v ệ , sưu t ầ m nguồn t ư liệu về v ă n h ó a d â n

g i a n , chúng t a có lúc đ ã bỏ rơi h a y cắt x é n "cho v ừa giày" hay t ừ

những c h u ẩ n mực đ ượ c đ ặ t s ẵ n c ủ a n ề n v ă n h ó a h i ệ n đại...

N h ữ n g s a i l ầ m đ ó đ ã k h i ế n cho việc n g h i ê n c ứu t h i ê n l ệ c h ,

c ả m t í n h d o thiếu n h ữn g "công cụ" để tìm hiểu những v ấ n đ ề k h á

tế n h ị , p h ức t ạ p c ủ a c á c h i ệ n t ượ n g v ă n h ó a , v ă n học và nghệ

thuật c ủ a t h ờ i xa xưa để l ạ i . Vớ i “Kinh thi Vi ệ t Na m” , Trương Tửu

đ ặ c b i ệ t n h ấ n mạnh (có t h ể h ơ i thái q u á ) k h i c ắ t n g h ĩ a l ý d o

t h ơ X u â n H ư ơ n g l ạ i chứa đựng yếu tố “tục”, “dâm” ấ y , l à b ở i vì

"cái óc người Việt N a m l ú c n à o c ũ n g có c á i h ì n h t ụ c tĩu k i a á m

ả n h v à k h ô n g có c á i g i ả thuyết cho r ằ n g n ã o t r ạ n g ấ y l à một d i

t í c h của mộ t t ơ n giáo t h ờ s ự s i n h đ ẻ thì l à m sao cắt nghĩa

đ ượ c .. ." h i ệ n lượng d â m tục t r o n g t h ơ X u â n H ư ơ n g , ở c h ổ

khác, Tr ươ n g T ửu l ạ i cho rằng cái n h ã n q u a n đ ộ c n h ấ t c ủ a

X u â n H ư ơ n g v ề mộ t sự v ậ t là n h ã n q u a n d â m. C ó lẽ ý t ưở n g

c ủ a tác giả là muốn thể h i ệ n mộ t tín n g ưỡ n g l â u đ ờ i c ủ a n g ườ i

V i ệ t x ưa l u ô n đ ề cao t í n h g i a o . Điều ấ y đ ã đ ư ợ c t h ể h i ệ n

trong c á c nghi lễ nô n g n g h i ệ p v ớ i ước muốn t h ực tế là cầu mo n g

c h o mù a m à n g đ ư ợ c sinh s ô i n ả y n ở , b ộ i t h u . X é t trong l ĩ n h

T9

4

2



T9

4

2



T9

4

2



T9

4

2



T9

4

2



T9

4

2



T9

4

2



T9

4

2



T9

4

2



30



T9

4

2



T9

4

2



T9

4

2



v ực v ă n h ó a n g h ệ t h u ậ t d â n g i a n v à cả v ă n học b á c h ọ c t ừ

t h ờ i C ổ đ ạ i , T r un g đ ạ i c ủ a n h i ề u d â n tộc, c h ú n g ta sẽ thấy

k h ô n g hiếm sự mơ tả h ì n h tượng có t í n h giao. Đó là n g u ồ n gốc, là

dấu vết c ủ a một n g h i lễ p h ồ n t h ự c với ướ c muốn rất l à n h mạ n h ,

tốt đ ẹ p c h o cuộc sống c ủ a mọ i n g ườ i . Việc coi trọng, t h ờ c ú n g sinh

thực k h í n h ư mộ t b i ể u t ư ợ n g c ủ a s ự p h ồ n t h ực k h ô n g còn l à

h i ệ n tượng k h ó h i ể u , nếu k h ô n g muốn n ó i đ ã p h ổ biến. Ở Việt

N a m, c á c h ì n h tượng Linga (dương v ậ t ) v à Yo n i ( â m hộ) đ ượ c

t h ờ cúng n ơ i tôn nghiêm c ủ a n g ườ i C h ă m n h ư là s ự tơn kính v ớ i

c á c v ị t h ầ n linh. X a h ơ n , n g ườ i H y L ạ p cổ đ ạ i c ũ ng có t ụ c rước

s i n h t h ực k h í , coi đ ó n h ư v ị t h ầ n Dynisos [ 4 2 ,1 0 1 ]. T r o n g tư

d u y c ủ a người Tr u n g Quốc x ư a , thì chữ Tổ Tiên đ ư ợ c viết t h e o

n é t v ẽ h ì n h Li n ga v à t h ê m b ộ "Thị" sau n à y, v ớ i ý n g h ĩ a là s ự

linh thiêng đ ể t h à n h chữ Tổ n h ư h i ệ n n a y [ 1 0 1 ]. C h ú n g tôi sẽ trở

l ạ i vấn đ ề b í hiếm mà l ý t h ú n à y t r o n g c h ươ n g t h ứ b a c ủ a

l u ậ n á n . . . Vớ i " K i n h t h i Việt Na m" , c h ú n g tôi n h ậ n thấy, n ế u

n h ư l ư ợ c b ớ t n h ữ n g ý g i ả i có p h ầ n t h á i q u á , mà t h ê m v à o

cách lý giải có n g ọ n n g u ồ n từ "di tích t h ờ sự s i n h đ ẻ " , v à t í n

n g ư ỡ n g p h ồ n thực k i a - c h ắ c c h ắ n c á c h kiến giải c ủ a tác giả sẽ có

lý, đ ể đ ượ c chấp n h ậ n , h a y í t ra là sự c ả m n h ậ n t ươ n g đ ồ n g có

l ý . N h ư c h ú n g t a đ ã biết, n g a y từ thủơ "lọt l ò n g " ,t h ơ Nô m

Xuân H ươ n g - ở đ â y muốn n ó i đến p h ầ n thơ Nôm t r u yề n t ụ n g

c ủ a b à đ ã c h ị u đ ự n g biết b a o n h i ê u b ú a rìu c ủ a d ư l u ậ n ,

n h ữn g k h e n , c h ê , cười c ợ t l ẫ n l ộ n .. . Vậ y mà, t i ế n g k ê u đ ơ n

độc, lẻ loi đến p h ẫ n u ấ t trong " Th â n o a n c h o Hồ X u â n Hươ n g "

c ủ a B ạ c h Diện, in trên b á o Tr i T â n từ n ă m 1943, cho đến b â y

giờ, n h ư v ẫ n c h ư a mất đ i ý nghĩa, h ỏ i n h ư h ồ i c hu ô n g c ả n h

tỉnh n h ữ n g k ẻ một t h ờ i mê muội k h i p h ỉ b á n g t h ơ b à . Hã y nghe

t á c g i ả n h ậ n x é t "Đọc thơ X u â n H ư ơ n g , n ó i đến t h ơ X u â n

H ư ơ n g , n g ư ờ i t a coi n h ư n ó i đến c h u yệ n Ti ế u L â m. . . " từ n h ậ n

x é t n g ắ n g ọ n t r ê n , đ ủ c h o ta thấy có một t h ờ i x a xưa, q u ầ n

c h ú n g đ ã tiếp n h ậ n t h ơ H ồ X u â n H ư ơ n g có c á i gì đ ó , n h ư gần

g ũ i v ớ i t r u y ệ n cười, t r u yệ n tiếu l â m (một k h í a c ạ n h , h a y một

t h à n h tố t h u ộ c F o l k l o r e - v ă n hóa d â n g i a n ) . C ó thể là đ ã v ơ

t ì n h t á c giả đ ã c h o ta t h ấ y, người xưa đ ã tìm r a c á i điểm tương

đ ồ n g trong tiếng c ư ờ i k h ỏ e m ạ n h , c h ứa đ ựn g k h ô n g c h ỉ l à ý

t ương tục tĩu đ ơ n t h u ầ n trong n h ữ n g c â u c h u y ệ n Tiếu l âm,

v ớ i tiếng cười s ả n g k h o á i , t ự tin, tự nhiên, b ì n h đ ẳ n g đ ầ y k h á t

T4

1

2



T4

1

2



T2

4

1



T2

4

1



T2

4

1



T2

4

1



T4

1

2



T4

1

2



31



T4

1

2



k h a o rất n h â n b ả n , rất c o n n g ườ i n h ư t a thường b ắ t gặp trong

n h ữn g b à i t h ơ N ô m c ủ a X u â n H ư ơ n g . H a i tiếng cười ấ y, mộ t

đ ạ i d i ệ n c h o n ề n v ă n h ọ c b ì n h d â n , c ò n mộ t đ ạ i d i ệ n c h o

v ă n h ọ c c u n g đ ì n h mà c h ấ t giọng, cốt c á c h , lại h o à n t o à n trở v ề

t r o n g c ộ i n g u ồ n c ủ a d â n g i a n . Cả h a i n h ư là sự kết h ợ p , n h ư

là sự x e n đ a n , h à i h ò a t ạ o n ê n c á i độc đ á o t r o n g t r i ế t l ý v ề

tiếng c ườ i c ủ a n gư ờ i Việt. Tiếng c ườ i ấy thể hiện n i ề m v u i sống n i ề m k h á t k h a o t u yệ t đ ẹ p c ủ a c o n n g ườ i V i ệ t N a m - v à

c h ú n g đ ã sống trong l ò n g d â n t ộ c n h ư mộ t mó n ă n t i n h t h ầ n

k h ô n g t h ể thiếu đ ư ợ c . C ũ n g v ì lẽ đ ó , W a s h i z u K o yu mi , mộ t

s i n h v i ê n n g ườ i N h ậ t đ ã c h o r ằ n g "tiếng cười c ũ ng là d i s ả n

c ủ a v ă n h ó a Việt N a m" . Từ sự y ê u thích t h ơ Hồ X u â n H ươ n g ,

K o yu mi đ ã đến H à Nộ i v à v à o T h à n h p h ố Hồ C h í M i n h đ ể

t h ự c h i ệ n l u ậ n á n v ề Hồ X u â n Hư ơ n g " Tr u yề n t ụ n g v ề n ữ sĩ

H ồ X u â n H ươ n g " . Tr ướ c đ ó , K o yu mi đ ã h ọ c 5 n ă m tiếng Vi ệ t

tại To k yo v à mộ t n ă m tại Đạ i học Tổng h ợ p Hà Nộ i , đ ể t h ực

h i ệ n l u ậ n á n ấp ủ c ủ a mì n h . Đi ề u đ á n g n ó i h ơ n về v ị "sứ g i ả "

n g ư ờ i N h ậ t n à y l à ở , chỗ c h ị c h o r ằ n g , c h ị yê u q u ý đất n ướ c

n à y , ( đ ấ t n ướ c c ủ a c h ú n g t a ) c h í n h mộ t p h ầ n từ n g h i ê n c ứu

t h ơ Hồ X u â n H ư ơ n g , Vớ i lời yêu cầu c ủ a B ạ c h Di ệ n

[ 1 5 3 .1 5 4 ] , c u ố i b à i viết, c h ú n g tôi l ưu ý đến l ờ i t h ỉ n h c ầ u c h â n

t h à n h c ủ a t á c g i ả , "chúng ta c ầ n p h ả i bỏ hết q u a n n i ệ m t h i ê n

v ị v ề Hồ X u â n H ư ơ n g " v à " n g à y n a y , cái n ỗ i đ a u c ủ a X u â n

H ư ơ n g c ầ n p h ả i được rửa s ạ c h ! M o n g mỏi s a o c h o luận á n c ủ a

c h ú n g tôi c ũ n g x u ấ t p h á t v à trở v ề v ớ i "điểm h ẹ n " ấy - từ t h ơ

N ô m c ủ a X u â n H ư ơ n g . C h ắ c r ằ n g , đ i ề u ấ y, có lẽ c ò n là n i ề m

mo n g mỏ i c ủ a tất cả c h ú n g t a - n h ữ n g n g ườ i đ ã yê u , đ ã q u ý

t r ọ n g n h ữn g g i á t r ị t i n h t h ầ n mà t h ơ N ô m H ồ X u â n H ư ơ n g ấ p

ủ . C ũ n g từ n ă m 1 9 4 3 , Gi á o sư D ư ơ n g Q u ả n g H à m t r o n g

" Vi ệ t Na m v ă n h ọ c sử yế u " [ 7 1 ,2 5 8 ] c ũ n g đ ã n h ậ n x é t v ề

t í n h c h ấ t b ì n h d â n t r o n g t h ơ X u â n H ươ n g . Tá c giả đ ư a ra

những minh c h ứn g thể h i ệ n t r o n g c á c h t ả c ả n h , t ả t ì n h , v à tả tình

(có ngụ ý ) , là c á c h d ù n g c h ữ mạ n h b ạ o ,bất n g ờ ,t r o ng t h ơ X u â n

H ư ơ n g . Nh ữn g đ ặ c điểm ấy là n h ữ n g đ ặ c đ i ể m ta c ũ n g sẽ b ắ t

g ặ p trong " g i a o điểm" t h ậ t t h ú v ị v ớ i và từ " n g u ồ n n ư ớ c ẩ n " l à

ca dao, t ụ c n g ữ c ủ a ơ n g c h a mì n h . C â u trả l ờ i đ ủ đ ầ y c ủ a

c h ú n g tôi sẽ đ ể d à n h ở chương thứ b a c ủ a l u ậ n á n . C h ú n g tôi

c h o rằng, người đ ầ u tiên p h á t g i á c , n h ậ n c h â n được mộ t cách rõ

T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



R



T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



R



T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



T4

3

2



T4

3

2



32



r à n g h ơ n hết, mối q u a n h ệ , ả n h h ưở n g c ủ a t h ơ N ô m X u â n

H ư ơ n g t ừ n g u ồ n s ữ a mẹ là v ă n h ọ c d â n g i a n , cụ t h ể h ơ n là từ

ca d a o , tục n g ữ , đ ó c h í n h là Ho a B ằ n g [ 1 1 ] . B ằ n g lời v ă n

k h ú c chiết, b ằ n g d ẫ n l u ậ n được t h u yế t p h ụ c b ở i n h ữ n g d ẫ n

c h ứn g x á c t h ực , giản d ị , t á c g i ả đ ưa r a n h ậ n x é t : " Ng o à i

những Sở đ ắ c ở K i n h sách c h ữ H á n , c ò n c h ị u ả n h h ưở n g s â u

x a ở t ụ c ngữ, ca d a o , l à lối v ă n b ì n h d â n rất h ợ p v ớ i c h ủ

t r ươ n g v à k h u y n h h ư ớ n g c ủ a b à n ữa " . C ó đ i ề u , tác giả k h i sử

d ụ n g từ n g ữ n g ợ i ca H ồ X u â n H ươ n g v ớ i c á c h gọi : "Hồ Xu â n

Hương n h à t h ơ cách mạng", đ ã g â y r a s ự hiểu l ầ m, n g ộ n h ậ n n ơ i

độc giả [ 2 3 9 ] . Đi ề u n à y có lẽ đ ượ c k h ở i sự v ớ i từ "cách mạ n g " .

T ừ " c á c h mạ n g " mà H o a B ằ n g s ử d ụ n g ở đ â y, t h e o chỗ c h ú n g

tôi h i ể u l à s ự t h a y đổi hình t h ứ c v à sự đổi mớ i v ề nội d u n g t r o n g

t h ơ Xu â n Hư ơ n g; s o v ớ i đ ươ n g t h ờ i v à v ớ i c á c n h à t h ơ t i ề n

bối, trên cơ sở nghệ t h u ậ t v à nội d u n g tư t ư ở n g . Ý n g h ĩ a ấy h o à n

t o à n trái ngược v ớ i cách đ ặ t vấn đ ề n h ư Hồ X u â n H ư ơ n g là

" n h à c á c h mạ n g " - x é t t r ê n b ì n h d i ệ n c h í n h t r ị h a y x ã h ộ i

học đ ơ n t h u ầ n .

S a u n h ữ n g l ờ i b ì n h , Ho a B ằ n g đ ã t h i ê n v ề n g ợ i ca tài

t h ơ c ủ a X u â n H ư ơ n g . C h ú n g ta k h ô n g t h ể p h ủ n h ậ n đ ượ c

đóng góp c ủ a t á c giả n h ư người " mở đ ườ n g " cho p h ư ơ n g p h á p

n g h i ê n c ứu đ ú n g đ ắ n về thơ Hồ X u â n Hươ n g . Đó là p h ươ n g

p h á p n g h i ê n c ứu t h ơ Nô m X u â n H ươ n g t r o n g mối q u a n hệ

v ớ i ca d a o , t ụ c n g ữ ( mộ t trong các t h à n h tố q u a n trọng c ủ a v ă n

h ó a d â n g i a n ) . Cuối cuốn sách có t í n h chất n h ư một l u ậ n đề

n g h i ê n c ứu về Hồ X u â n H ư ơ n g , c ù n g c h u n g ý t ưở n g v ớ i

H ạ c h Di ệ n , Ho a B ằ n g đ ề n g h ị " x e m t h ơ v ă n cổ, cốt p h ả i chú

trọng ở t h ầ n , ở k h í v à ở chí, c h ứ k h ô n g n ê n "dĩ từ h ạ i ý " c ủ a

người t a , n h ư t h ế n g õ h ầ u mớ i t r á n h được cái tê t h i ê n lệch,

k h i ê n c ưỡ n g " [11,153,154]. L ạ i so s á n h v ớ i n g u yê n l ý "tảng băng

trồi" c ủ a H ê - mi n g - Uây, v ớ i l ý l u ậ n v ă n h ọ c cổ l à " ý t ạ i ngôn

ngoại" v à v ớ i l ý l u ậ n hiện đ ạ i c ủ a k h o a n g h i ê n c ứ u v ă n h ọ c

n g à y n a y thường gọi là " v ă n b ả n n g ầ m" , c h ú n g ta thấy c á c h đ ặ t

v ấ n đ ề c ủ a Ho a B ằ n g n h ư thế v ẫ n là mộ t cơng t r ì n h thể h i ệ n tính

k h o a h ọ c nhất đ ị n h t r o n g n g h i ê n c ứu v ă n học, đ ặ c b i ệ t ở

n h ữn g t r ườ n g h ợ p p h ức tạp n h ư h i ệ n t ượ n g t h ơ Nô m H ồ

X u â n H ươ n g … C ù n g n ă m 1950, trong k h i v ẫ n tồn tại một b ầ u

k h ơ n g k h í còn k h á b ế tắc k h i n g h i ê n cứu v ề H ồ X u â n H ươ n g ,

T

4

2



T4

3

2



T4

3

2



T4

3

2



T4

3

2



T2

4

1



T2

4

1



4

T2

9

1



4

T2

9

1



33



n h ữ n g ý kiến, k h e n . c h ê , chưa p h â n t h ắ n g b ạ i . V ẫ n x u n g

q u a n h một c h ủ đ ề " á c n g h i ệ t " , n h ư đ ã t h à n h mội ý niệm v ơ

hình đối v ớ i thơ X u â n H ươ n g về c h ủ đ ề c á i " t ụ c " , c á i " d â m"

t r o n g t h ơ b à ; L ạ i thêm một tiếng nói c ủ a T r ầ n C ử u C h ấ n tiếp

t ụ c n g ợ i ca tài t h ơ c ủ a X u â n Hư ơ n g . Kh ô n g chút e d è , ngại

n g ù n g , n h à nghiên c ứu " d ũ n g cảm" đ à n g h o à n g xếp đ ạ i n h à thơ

nổi d a n h v ớ i tài t h ơ "sống s ượ n g " " t h ô t ụ c " c ủ a c h ú n g ta b ê n

c ạ n h n h ữn g n ữ t h i n h â n nổi tiếng mà tuổi tên đ ã mặc n h i ê n được

t h ừ a n h ậ n n h ư : Đo à n T h ị Điểm, B à Hu yệ n Th a n h Qu a n v à

Sương N g u y ệ t A n h s a u n à y [ 2 6 9 ] . C u ố n sách đ ư ợ c viết b ằ n g

tiếng P h á p , n h ư có ý g i ớ i t h i ệ u v ớ i đ ố i tượng r ộ n g r ã i độc giả

n g o à i n ướ c , mo n g mỏi c h o n h ữ n g n ữ thi n h â n c ủ a Việt N a m

c ầ n p h ả i được g i ớ i thiệu trên v ă n đ à n t h i ca n h â n l o ạ i mà

T r ầ n V ă n T u n g [ 2 7 2 ] trong cơng t r ì n h s a u n à y c ũ n g đ ã đ ề

n g h ị . N ă m 1 9 52 , h a i đ ồ n g t á c giả Ng u yễ n D u y Diễn v à

N g u yễ n Sĩ Tế t r o n g " L u ậ n đ ề v ề H ồ X u â n Hư ơ n g - B à

H u y ệ n Th a n h Q u a n " đ ã trân trọng coi H ồ X u â n Hư ơ n g là "một

nữ t h i sĩ v à o bậc n h ấ t nước Việt N a m c h ú n g ta". G i ả i t h í c h l ý

d o có đ ượ c s ự đ á n h g i á c a o q u ý n h ư thế, tác g i ả c h o biết " n h ì n

v à o một số l ớ n b à i t h ơ c ủ a X u â n H ư ơ n g , t h ấ y k ỹ t h u ậ t biến

đ i tất cả, chỉ còn là d ấ u vết một n g u ồ n c ả m xúc l a i láng. Gi ọ n g

t h ơ vì thế u v ể n c h u yể n , l ưu loát, n h i ề u chỗ đ ẹ p v à t r o n g sáng

n h ư t r o n g ca d a o " , v à " H ồ X u â n H ư ơ n g đ ã t r ự c tiếp đối l ậ p

l ạ i n h ữ n g l ố i t h ơ k h ệ n h k h ạ n g , kiểu c á c h , đ ầ y r ẫ y những từ

c h ươ n g , điển cố. B à đ ã n ê u rõ trước m ắ t mọ i n g ư ờ i , n h ấ t là

n h ữn g n g ườ i b ả o t h , nô lệ cho sách vỡ T r u n g Ho a , c á i sức sống

linh d i ệ u c ủ a tiếng Việt - v à đồng t h ờ i chứng mi n h cái k h ả n ă n g

c ủ a n ó t h ự c đ ã t h ừa đ ủ để tạo n ê n n h ữ n g b à i thơ bất h ủ ".

N h ữ n g n h ậ n x é t t r ê n c h o thấy, tác giả đ ặ c biệt chú ý tài thơ c ủ a

X u â n H ươ n g có p h ầ n nghiêng v ề nghệ t h u ậ t d ù n g từ, sử d ụ n c

h ì n h ả n h t h u ầ n Việt, n ô m n a , giản dị, trong s á n g . N h ữ n g đ ặ c

điểm ấ y k h á g ầ n g ũ i v ớ i cách h iể u trong d â n g i a n về n h ữ n g

b i ể u h i ệ n d ễ t h ấ y trong nghệ t h u ậ t c ủ a v ă n học b ì n h d â n ( n h ư

ca dao, t ụ c ngữ) mà c á c t h i n h â n nổi tiếng t r ê n t h ế g i ớ i đều công

k h a i t h ừ a n h ậ n , đ ó l à nguồn s ữ a k h ô n g b a o giờ c ạ n c ủ a v ă n

h ọ c d â n tộc đ ã n u ô i dưỡng t h i t à i c ủ a h ọ . V ớ i c uố n l u ậ n đ ề

về hai tác giả n ữ H ồ X u â n Hư ơ n g v à B à Hu yệ n T h a n h Qu a n ,

hai tác giả trên đ ã c h o thấy t h ê m một sự tiếp n h ậ n thơ H ồ X u â n

4

T2

9

1



4

T2

9

1



T4

3

2



T4

3

2



T4

3

2



34



T4

3

2



Hương, trên m ộ t g ố c đ ộ c ủ a folklore (là v ă n học d â n g i a n ) t h ờ i

k ỳ đó. Kh ơ n g x a đ à vào k h u y n h hướng tán dương một cách chung

chung, vô t h ư ở n g , v ô p h ạ t , - t r á i lại, x u ấ t phát từ cơ sở n g h ệ t h u ậ t

biểu hiện c ủ a thơ Xuân H ươ n g , h a i tác giả kết l u ậ n : "Tóm l ạ i , về

phương diện nghệ thuật t h i ca. H ồ X u â n H ươ n g t h ực xứng một chỗ

n g ồ i , đối diện v ớ i n h ữn g bậc thi b á trên thế g i ớ i " . N ă m 1953,

T h a n h Lãng trong cuốn "Khởi t h ả o v ă n học sử Việt N a m" [ 1 2 0 ,2 5 8 ]

có đề cập tiểu sử n h à t h ơ , hoàn cảnh x ã hội mà n h à thơ trưởng t h à n h ,

v ề tư tưởng c ủ a n h à t h ơ . Th ự c t ế Th a n h Lã n g có lúc đ ã p h ê p h á n

X u â n H ươ n g như n h à thơ "nổi loạn" bởi đ ã táo bạo đ e m "cái tôi trần

truồng" v à o đ ị a h ạ t v ă n c h ươ n g c u n g cấm, ngọc ngà đương thời.

S o n g , x é t trên p h ư ơ n g d i ệ n n g h ệ th u ậ t , t á c gỉa h o à n t o à n t h ừa

n h ậ n : " Hồ Xu â n H ư ơ n g , n h à v à n hoàn toàn Vi ệ t N a m" . Gi ả i

t h í c h đ i ề u n à y, tác g i ả c h o r ằ n g : "Hồ X u â n Hương là một t r o n g

n h ữn g n g ườ i đ ầ u t i ê n d ù n g c h ữ n ơ m n a để diển tả t ì n h ý . Và là

n g ư ờ i liên p h o n g trong phong t r à o d ù n g t o à n tiếng V i ệ t N a m để

diễn tả t ư tưởng. Vă n thơ c ủ a n à n g đọc l ê n ta thấy c á i mộc mạc n h ư

tiếng n ó i c ủ a d â n q u ê " . R õ r à n g , trên p h ươ n g d i ệ n n g h ệ t h u ậ t ,

c ù n g c h u n g ý v ớ i các tác g i ả vừa nêu trên, Th a n h L ã n g c ũ n g

n h ấ t t r í k h i k h ẳ n g đ ị n h t à i thơ độc đáo "hoàn toàn Việt N a m" c ủ a

H ồ X u â n H ươ n g đ ượ c c ụ thể hóa q u a những biểu h i ệ n n h ư :

dùng chữ nơm n a ( c ó thể h i ể u là c h ữ Nô m h a y c h ữ n g h ĩ a h ì n h

d â n k i ể u n g ô n n g ữ " đ ầ u đ ườ n g , " x ó c h ợ " t r o n g d â n g i a n ) ,

khác xa với kiểu chữ nghĩa hay ngôn từ của loại văn học

q u a n p h ươ n g đ ươ n g t h ờ i . Ng a y ở c h i t i ế t n h ỏ n à y t h ô i , về nghệ

t h u ậ t thơ Xu â n H ư ơ n g n h ư v ừ a n ê u t r ê n c ũ n g đ ã hé mở c h o ta

thấy g i á n tiếp (do không đ ượ c đ ề cập một cách trực tiếp) sự g ặ p gỡ v ớ i

n g ô n t ừ của ca d a o , tục ngữ - trong mố i q u a n hệvới v ă n học d â n g i a n

của thơ Nô m H ồ X u â n Hương. C ù n g t r o n g n ă m 1953, tạp c h í

"Nhân l o ạ i " [ 8 6 ] . , Hồ n g Tú H ồ n g t r o n g mộ t l o ạ t b à i b á o l i ê n

l i ế p t r ê n một số k ỳ c ủ a t ạ p c h í n à y đ ã b à y t ỏ n h i ề u b ế t ắ c k h i

l ý g i ả i c h o mộ t c â u h ỏ i " c ó h a y k h ô n g t h ơ c ủ a mộ t b à Hồ

X u â n H ươ n g đ í c h t h ực ? " . Lẽ t ấ t n h i ê n , c h ú n g t ô i k h ô n g

q u a n t â m đ ế n n hữ n g v ấ n đ ề đ ặ t r a , n g o à i p h ạ m v i n g h i ê n c ứu

c ó l i ê n q u a n c ủ a l u ậ n á n . Nh ưn g ,c h ú n g t ô i c ố g ắ n g c h ọ n l ựa

v à t r í c h c h ọ n n h ữ n g n h ậ n x é t c ủ a t á c g i ả v ề t h ơ N ô m Xu â n

H ư ơ n g t r o n g t r ườ n g ả n h h ưở n g , q u a n h ệ v ớ i thơ ca d â n gian

n h ư : p h o n g d a o , tục n g ữ . Ở chỗ này, Hồng Tú Hồng c h o biết: "Thơ

T4

2

1



T

2

1



T

2

1



T

2

1



T

2

1



T

2

1



T

2

1



T2

1



T2

1



T3

2

1



T2

1



T2

1



T2

1



T2

1



T3

2

1



T3

2

1



T3

2

1



T3

2

1



T3

2

1



T

2

1



T

2

1



35



X u â n Hương c ũ n g n h ư b a o p h o n g d a o t ụ c n g ữ đ ã c ó mộ t t í n h

c á c h s i ê u l u â n , đ ã v ượ t r a k h ỏ i lên trên b a o nhiêu k h e n c h ê

b ì n h l u ậ n c ủ a thế n h â n " , ở chỗ khác, t á c g i ả c h o t h ấ y sự "gặp

g ỡ " r ấ t có ý nghĩa g i ữ a thơ N ô m X u â n H ư ơ n g v à v ă n học d â n

giàn c ù n g là t h à n h tố q u a n t r ọ n g c ủ a v ă n h ó a d â n g i a n folklore n h ư c h ú n g ta đ ã biết). Đi ề u n à y đ ượ c thể h iệ n ở chỗ tác

g i ả viết " t h ơ Hồ X u â n Hươ n g v ẫ n đ ượ c t r u y ề n t ụ n g , t h ơ Hồ

X u â n Hư ơ n g v ẫ n đ ượ c t h u ộ c l ò n g, t h ơ Hồ X u â n H ư ơ n g v ẫ n

đ ượ c t r u yề n b á t r o n g q u ả n g đ ạ i q u ầ n c h ú n g " . Nếu n h ư ở

n h ậ n x é t b a n đ ầ u , tác g i ả c h o thấy, s ự g ầ n g ũ i n h a u t r o n g

t í n h chất, p h o n g c ách t h ể hiện c ủ a t h ơ Nô m X u â n H ư ơ n g v ớ i

p h o n g d a o , t ụ c ngữ; Thì ở n h ậ n x é t t h ứ hai, tác giả b à i viết lại h é

mở c h o ta thấy một n h ậ n x é t - t h e o c h ú n g tôi là đ i ể m khởi đầu

đ á n g q u ý v à có giá t r ị đ ặ c biệt c ủ a b à i viết. Ở c h ỗ , tác g i ả đ ã

t ìm thấy điểm t ươ n g đ ồ n g g i ữa thơ Nô m X u â n H ư ơ n g v ớ i

p h o n g dao, tục ngữ ( h a y v ă n học d â n gian n ó i c h u n g )

c h í n h là ở quy l u ậ t tiếp nhận. N ó i cách k h á c , n g ắ n g ọ n , tác giả

p h á t h i ệ n q u y luật tiếp n h ậ n , t r u yề n tải, t h ô n g tin c ủ a v ă n h ọ c

d â n gian c ũ n g giống n h ư q u y l u ậ t tiếp n h ậ n , t r u yề n t ả i , t h ô n g

t i n c ủ a t h ơ N ô m X u â n H ư ơ n g . Có nghĩa là b ằ n g con đ ườ n g

t r u yề n miệng (là c h ủ yế u ) . S u y rộng h ơ n , c h ú n g ta còn d ễ d à n g

t h ấ y đ ượ c một điểm g ặ p gỡ t h ú v ị k h á c chính là ở c h ổ : c ũ n g

n h ư ca d a o , t ụ c n g ữ , p h o n g d a o , d â n ca, t h ơ Nô m H ồ X u â n

H ư ơ n g c ũ n g cho p h é p v à c h ấ p n h ậ n mộ t " k h o ả ng trống" khá

t h o á n g , linh đ ộ n g , n h ạ y c ảm c h o n g ư ờ i t h ưở n g t h ứ c h a y đối

t ư ợ n g t i ế p n h ậ n t á c phẩm. Q u ả là có n h ư thế, đ ọ c một c â u ca

dao, một c â u t ụ c n g ữ - n h ấ t là n h ữ n g c â u ca t ì n h n g h ĩ a , triết

l ý , n g ườ i đ ọc t ù y t h e o từng v ă n c ả n h mà có cách t h ưở n g t h ức

c ả m n h ậ n , t r o n g từng v ă n c ả n h k h á c n h a u . Đặ c b i ệ t , c ũ n g

n h ư n h ữn g c â u đ ố t ụ c giảng t h a n h , t ự mỗi b à i t h ơ c ủ a X u â n

H ư ơ n g đ ã h à m c h ứ a c á i n g h ĩ a đ ượ c " p h ô r a " một n g h ĩ a

" k h ô n g s a o dấu đ i đ ư ợ c " . S a u c ù n g , c ũ n g n h ư ca dao, tục n g ữ,

t h ơ N ô m X u â n H ư ơ n g c ũ n g có đ ượ c sức g ợ i c ả m s â u sa, l a n

tỏa c h o n g ườ i đ ọ c . . .

T4

2

1



T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



T2

4

1



T2

4

1



T4

1

2



T4

1

2



T2

4

1



T2

4

1



T4

1

2



T4

1

2



T2

4

1



T2

4

1



T4

1

2



T4

1

2



T2

4

1



T4

1

2



T2

4

1



T4

1

2



T4

1

2



T9

4

2



T4

1

2



T9

4

2



T9

4

2



T9

4

2



T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



T4

1

2



N ă m 1955, T h a n h L ươ n g trong "Histoire r é s t a n é e d u Vi ệ t

N a m" [ 1 2 5 , 1 3 6 ] đ ã so sánh t h ơ H ồ X u â n H ươ n g n h ư sau :"Hồ

X u â n Hư ơ n g v à cống Q u ỳ n h đ ã đ ạ i d i ệ n cho t i n h t h ầ n của

t h ờ i đ ạ i h ọ . . . V ớ i Hồ X u â n H ư ơ n g v à cống Q u ỳ n h l à mộ t c á i

T

4

2



T4

1

2



36



T4

1

2



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

Chương 1:LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU THƠ NÔM ĐƯỢC TRUYỀN TỤNG CỦAHỒ XUÂN HƯƠNG VÀ NỀN VĂN HÓA DÂN GIAN VIỆT NAM NỬA CUỐI THẾ KỶ XVIII NỬA ĐẦU THẾ KỶ XIX

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×