1. Trang chủ >
  2. Luận Văn - Báo Cáo >
  3. Thạc sĩ - Cao học >
Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
2 Thơ Nôm Hồ Xuân Hương - sự sáng tạo phong phú và độc đáo từ mảnh đất mỡ màu là văn hóa dân gian Việt Sam nửa cuối thế kỷ XVIII và nửa đẩu thế kỷ XIX:

2 Thơ Nôm Hồ Xuân Hương - sự sáng tạo phong phú và độc đáo từ mảnh đất mỡ màu là văn hóa dân gian Việt Sam nửa cuối thế kỷ XVIII và nửa đẩu thế kỷ XIX:

Tải bản đầy đủ - 0trang

C á c nghệ sĩ, các t h i ê n t à i n g h ệ t h uậ t c ủ a n h â n l o ạ i , t ừ l â u ,

đ ã l u ô n c h ị u ơ n n ề n n g h ệ t h u ậ t d â n tộc c ủ a h ọ . N ó i n h ư thế,

k h ơ n g có n g h ĩ a là tất cả n h ữn g a i "nghệ sĩ" đều t r ở t h à n h t h i ê n

t à i , t h à n h Go o r k i , P u s k i n ( n h à t h ơ Ng a v ĩ đ ạ i mà tiếng n ó i v à

h ơ i t h ở l u ô n đ ậ m đ à mộ t p h o n g v ị Ng a t h ậ t t r ữ t ì n h v à s â u

l ắ n g ) , là B ô - c a - x i - ô , là R a b e l a i s , là Picasso, l à Ng u yễ n T r ã i ,

N g u yễ n Du h a y l à Hồ Xu â n Hươ n g : ngàn đ ờ i s a u luôn là c ủ a

c h ú n g t a , c ủ a riêng mỗ i n g ườ i Vi ệ t N a m biết q u ý yê u v à đủ hiểu

biết về n ề n v ă n h ó a d â n tộc mì n h . . . B ở i mộ t đ i ề u r ằ n g : t h ấ y

c á i t u yệ t vời, c á i h a y c ủ a t h i ê n l à i là k h ô n g d ễ d à n g . Nh ưn g

c ò n d ễ d à n g h ơ n , l à b ở i vì d ù ít nhiều, chúng ta có t h ể sờ mó n ó

đ ượ c . Nh ưn g để h i ể u s ự độc đ á o c ủ a mộ t thiên t à i l à đ i ề u k h ô n g

c h ú t d ễ d à n g . V à đối v ớ i c h ú n g t ô i, c h í n h là c h ú n g t ô i , l ầ n đ ầ u

t i ê n có dịp l à m q u e n v ớ i n ề n v ă n hó a c ủ a d â n tộc - ( ở v à o t h ờ i

đ i ể m P h ụ c hưng c ủ a n ó ) - một cách t ươ n g đối h ệ t h ố ng , c h ú n g tôi

đ ã p h ả i ngỡ n g à n g t r ư ớ c n h ữn g giá trị cực kỳ phong phú c ủ a n ề n

v ă n h ó a d â n g i a n t h ế k ỷ n à y - điều mà trước đ ó , chúng tơi c h ỉ

hiểu v ớ i tư c á c h " c ưỡ i n g ựa x e m h o a " . Hi ể u v à v ỡ lẽ r a n h i ề u

đ i ề u từ v ă n h ó a d â n g i a n c ủ a d â n tộc b ở i n ó g i ú p c h ú n g tơi có

cơ sở đ ể hiểu thơ N ô m H ồ Xu â n Hư ơ n g h ơ n , yêu q u ý t h ơ Nô m

X u â n Hươ n g h ơ n . Xi n đ ượ c trở l ạ i v ớ i v ấ n đ ề tiếp t h u từ v ă n

h ó a d â n g i a n ở t h i ê n t à i Xu â n Hư ơ n g . Nh ư c á c thiên t à i v ă n

học v à nghệ t h u ậ t k h á c b à kiếm tìm từ mả n h đ ấ t p h o ng p h ú là v ă n

h ó a d â n gian trong sự chọn lọc, bà chọn lọc n h ữn g nguồn t h i liệu n à o

sáng g i á n h ấ t , đ ặ c trưng n ổ i b ậ t n h ấ t từ t h i p h á p n g h ệ t h u ậ t c ủ a

d â n g i a n , n h ằ m b i ể u đ ạ t t r ọ n v ẹ n n h ấ t cái tinh hoa c ủ a t ư tưởng

n h â n v ă n mà v ă n h ó a d â n g i a n đ ã l ưu giữ mộ t c á c h đ ầ y đ ủ ,

b ề n s â u n h ấ t . Và c h í n h t r o n g s ự tiếp t h u có c h ọ n l ọ c ấy đ ã

c h ứn g tỏ sự độc đáo v à sáng tạo c ủ a người nghệ sĩ t h i ê n tài, n ó i

c h u n g v à r i ê n g v ớ i Hồ Xu â n Hươ n g . C ũ n g n h ư các t h i ê n t à i

l ớ n c ủ a n g h ệ t h u ậ t , Xu â n H ươ n g k h ô n g n g ạ i n g ù n g k h i l ựa

c h ọ n n g ô n n g ữ kiểu " s u ồ n g s ã " , " q u ả n g trường", ngôn ngữ t h ề t ụ c

... từ v ă n h ọ c b ì n h d â n - t h e o c á c h n ó i t u yệ t v ờ i c h í n h x á c c ủ a

M . B a k h t i n [ 8]. Về p h ươ n g d i ệ n n g ô n n g ữ n à y - Hồ Xu â n

H ư ơ n g x ứn g đ á n g đ ượ c xếp h ạ n g - t r ê n c ả thiên t à i N g u yễ n Du ,

n h ư mộ t số n h à n g h i ê n cứu, p h ê b ì n h từ t r ư ớ c đến n a y đ ã t i n h

t ườ n g n h ậ n xét. R ằ n g , đ ứn g trước mặ t t r ậ n n g ô n ngữ d â n g i a n

Việt Na m, N g u yễ n Du thiên t à i - v ớ i T r u yệ n Ki ề u b ấ t h ủ , đ ã chỉ

T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

5



T

6

4



T

6

4



T

5



201



T

6

4



T

6

4



T

6

4



đ ó n g v a i trò n h ư a n h t h ợ cả v ề khoa n g ô n n g ữ d â n g i a n , c ò n

" B à c h ú a t h ơ Nô m” của c h ú n g ta l ạ i x u ấ t h i ệ n t r ê n tư thế của

người nghệ sĩ. C h ỗ ấ y, sắc độ ấy, cung bậc ấy là khác nhau n h i ề u lắm.

T ấ t n h i ê n , cả h a i t h i ê n t à i ấy đ ề u có c h ỗ đ ắ c đ ị a c ủ a mì n h . Họ

đ ề u có c h ỗ đ ộ c đá o đ ể t r ở t h à n h t h i ê n tài, x é t t r ê n c á c l ĩ n h vực.

N g ô n ngữ d â n gian, n g ô n ngữ đ ờ i t h ư ờ n g xuất hiện t r o n g t h ơ

N ô m Xu â n H ươ n g trong t ư thế t h ậ t đ ĩ n h đ ạ c , t h ậ t đ ư ờ n g h o à n g ,

t h ậ t p h o n g đ ộ v à t h ậ t tài h o a . Xu â n H ươ n g đ ã t h ể h i ệ n sự s á n g

tạo k ỳ d i ệ u c ủ a mình từ n g u ồ n c ội c ủ a n ề n v ă n h óa d â n g i a n n g a y t r o n g c h í n h việc bà lựa chọn v à kế thừa n h ữn g giá t r ị tư tưởng,

triết l ý v à n g u ồ n t h i l i ệ u , t h i p h á p c ủ a n ề n v ă n h ó a s i n h đ ộ n g

s ắ c mà u ấ y. B ằ n g mộ t t r í t u ệ t h ô ng mi n h , s ắ c sảo, h à i h ướ c , cái

h à i hước t h ấ m đ ẫ m triết l ý c ủ a d â n g i a n , kết hợp v ớ i một t r á i tim

t h i ê n tài c ủ a l ò n g n h â n á i v à sự c ả m t h ô n g , h ơ n t h ế l à t r á i t i m

vô cùng can đảm đủ để bảo vệ những khao khái về hạnh phúc c ủ a c o n

người n h ư l à v à không chỉ là một nhu cầu để sinh tồn, đ ể p h á t t r i ể n

giống n ò i ( t h e o triết l ý v à t í n ngưỡng c ủ a d â n g i a n ) ,mà l à một nhu

cầu để con người ta đ ượ c thăng hoa, đ ượ c chứng tỏ sự thăng hoa của mình

với cuộc đời và trước cuộc đời. C h ú n g t ô i x i n được n h ắ c l ạ i mộ t c â u

t ụ c ngữ rất q u e n t h u ộ c v ớ i mọi người Việt Na m, r ấ t b ì n h d ị v à

c ũ n g t h ậ t s â u x a v ề ý n g h ĩ a nh â n v ă n , ấ y là c â u t ụ c n g ữ

" n g ườ i ta l à h o a đất". Hồ Xu â n H ươ n g lại n g ợ i ca v ẻ đ ẹ p c ủ a con

n g ư ờ i c ũ n g n h ư k h a o k h á t c h o sự v i ê n mã n c ủ a c o n người, c h o

con n g ườ i đ ượ c t h ă n g h o a g i ữa cuộc đ ờ i . Và n h ữn g "Thiếu n ữ

n g ủ ngày", n h ữn g " Đề t r a n h tố n ữ" , n h ữn g "Đèo B a D ộ i " , n h ữn g

" Đá ô n g c h ồ n g b à chồng", c h ẳ n g t h ực sự đ ã là n h ữn g b ằ n g

c h ứn g đ ầ y t h u yế t p h ụ c v ì sự P h ục h ưn g , tái tạo n h ữ n g c h ủ đ ề

t u yệ t v ờ i n h ấ t mà d a n h h ọ a t h i ê n t à i Picasso đ ã thể h i ệ n trong

h ầ u hết các d a n h h ọ a , đ ã t r ở t h à n h n ổ i tiếng c ủ a mì n h . R õ r à n g ,

từ ca d a o , t ụ c ngữ, n h ữn g c â u c a n h ư tiếng l ò n g , như triết lý của dân

gian đ ể đ ế n đ ư ợ c v ớ i n h ữn g c â u thơ n h ư rực đ ỏ sắc mà u , c ủ a t h ứ

triết l ý "Tất cả vì c o n n g ườ i " - triết l ý c h o s ự p h ụ c h ưn g n h ữn g

p h ẩ m g i á t u yệ t v ờ i c ủ a c o n n g ườ i , đ ượ c thể h i ệ n t r o n g thơ

N ô m X u â n H ươ n g là cả một q u á t r ì n h k h ơ n g t h ể t r o n g gang tấc,

n ó là l a o đ ộ n g trí t u ệ c ủ a n g ườ i n g h ệ sĩ, n ó c ò n c ầ n có sự h i ệ n

d i ệ n c ủ a c ả 1 % l à c ủ a bẩm s i n h , c ủ a t h i ê n h ướ n g đ ể t h à n h mỹ

mã n , đ ể t h à n h t h i ê n tài t r ọ n v ẹ n . Nó i mộ t c á c h n ô m n a , thơ

N ô m X u â n H ươ n g mư ợ n n h i ề u s ắ c mà u từ k h o t à n g hội h ọ a c ủ a

T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

7

3



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



6

T4

7

3



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



R



R



R



R



T

6

4



T

6

4



202



d â n g i a n đ ể p h a v ẽ c h o b ức t r a n h c ủ a mì n h - v à n h ữn g mà u

sắc trong b ứ c t r a n h c ủ a B à là s ự h à i h ò a n h ữn g : s ắ c mà u v à đ ộ c

đ á o c ủ a mộ t h ọ a sĩ t à i b a t r o n g v i ệ c t h ể h i ệ n đ ằ n g s a u đ ó n ữa

là c h ủ đ ề n g h ệ t h u ậ t b ộ c lộ v ớ i một ý t ưở n g b ấ t n g ờ đến sửng sốt.

N g a y t r o n g sự s á n g t ạ o c ủ a mì n h , X u â n H ươ n g c ũ n g t h ậ t độc

đ á o . Độ c đ á o t r o n g v i ệ c t h ể hiện n h i ề u c u n g b ậ c tr o n g sự tiếp

t h u có c h ọ n lọc từ n h ữn g c h ấ t liệu c ủ a v ă n h ó a d â n g i a n . C h ú n g

ta có t h ể n h ậ n t h ấ y khá r õ n h ữn g n g ữ từ, t h à n h ngữ, h ì n h ả n h t ừ

k h o tàng c ủ a t ụ c n g ữ , ca d a o , từ n g ô n ngữ c ủ a t r u yệ n tiếu lâm, từ

n g ô n n g ữ c ủ a h ề chèo, t u ồ n g đ ồ , t r o n g t h ơ Nô m c ủ a B à . Ta b ắ t

g ặ p n h ữn g từ ngữ mộc mạc, d â n giã, đ a n h đ á , s ắ c s ả o v à cả sự v u i

n h ộ n r ấ t c u ộ c đ ờ i . Nh ữn g t h ủ p h á p n g h ệ t h u ậ t c ủ a v ă n học d â n

g i a n đ ề u đ ượ c Xu â n H ươ n g s ử d ụ n g t r o n g s ự c h ọ n lọc. Ng ô n

n g ữ , t h i p h á p c ủ a v ă n h ọ c d â n g i a n c ũ n g đ ầ y đ ủ n h ữn g sắc

mà u , mù i vị, Xu â n H ươ n g d ũ n g cảm l ự a c h ọ n b ằ n g v à v ớ i lòng

can đảm được trang bị bằng tri thức phong phú và tuvệí vời của mình. C h o

d ù ở cấp đ ộ tiếp n h ậ n n à o , ở Xu â n H ư ơ n g từ v ă n h ó a d â n g i a n ,

từ n h ữn g h ì n h ả n h d ễ n h ậ n r õ n h ấ t :

T

6

4



T

6

4



K h ô n g c h ồ n g mà c h ửa mớ i n g o a n ,

C ó c h ồ n g mà c h ửa t h ế g i a n s ự t h ườ n g .

(Ca dao)

Đến t h ơ Nô m X u â n H ươ n g :

Q u ả n b a o miệng t h ế lời c h ê n h lệch, K h ô n g có, n h ưng mà có

mớ i n g o a n .

Đã t h ấ y r õ n h ữn g n g ữ từ , h ì n h ả n h q u e n t h u ộ c c ủ a ca d a o ,

t ụ c ngữ i n đ ậ m trong b à i t h ơ c ũ n g với t ựa đề " n ô m n a " , kiểu "có

s a o n ó i v ậ y" c ủ a d â n g i a n . Vậ y mà t h ấ y đ ã k h á c x a n h a u rồi.

K h ô n g chỉ đ ộ d à i c ủ a c â u t h ơ ( C a d a o v ớ i h a i c â u , h a i v ế đối

x ứn g n h a u "không c h ồ n g " v à "có c h ồ n g " đ ể c h ỉ d i ễ n tả cái n h ì n

r ộ n g lượng, t h a t h ứ c ủ a d â n g i a n đối v ớ i n g ư ờ i đ à n bà " n h ỡ

n h à n g " d u yê n p h ậ n ) . Trong k h i ý thơ ấy c ủ a Xu â n H ươ n g chỉ

n ằ m ở mộ t c â u d u y n h ấ t , g ọ n , chắc, v ớ i â m đ i ệ u k h ô n g p h ả i

c h ỉ d ừn g ở mức đ ộ t r u n g t í n h n h ưn g c â u t ụ c n g ữ t r ê n , mà là một

t h á i đ ộ c ả m t h ô n g , n h ư cả sự c h ở c h e , an ủi rất dũng cảm, rất Xn

T

6

4



T

6

4



R



R



T

6

4



203



Hương (có lẽ k h ơ ng p h ả i l à t h á i độ tự h à o đến t h á c h t h ức "Tôi l à m

mẹ" c ủ a người p h ụ n ữ d â n g i a n n ọ - theo c á c h n h ì n c ủ a n h à t h ơ

X u â n Di ệ u , mà có lẽ vì q u á yê u q u ý Xu â n H ươ n g , q u á c ả m

thông v ớ i n g ườ i p h ụ n ữ bình d â n k i a mà X u â n Di ệ u có chỗ đ ã

t h i ê n v ề c ả m tình t h á i q u á n h ư t hế - Xi n đ ượ c c h ú t sẻ c h i a rất

t h ậ t l ò n g v ớ i ơ n g - n h à t h ơ rất tên tuổi n à y - n h à " t h i sĩ c ủ a yê u

t h ư ơ n g " - n h à n g h i ê n c ứu v à p h ê h ì n h t h ơ x u ấ t s ắ c - người đ ã

yê u q u ý t h ơ Xu â n H ươ n g v à bình g i á t h i p h ẩ m c ủ a b à rất t u yệ t

v ờ i ) . C h ú n g tôi c ũ n g v ì q u á yê u X u â n H ươ n g mà c ũ n g t h ươ n g

q u ý n h à thơ Xu â n Diệu, b ở i lẽ ô n g đ ã l à m c h o c h ú ng tôi hiểu v à

g ầ n g ũ i v ớ i b à h ơ n , b ằ n g c h í n h tấm l ò n g c ủ a con người - c ủ a trái

tim n g h ệ sĩ c ủ a mình.

T

6

4



C h ú n g tơi v ừa n ê u đ ế n ở t r ê n sự s á n g tạo c ủ a Xu â n H ươ n g

ở cấp độ thứ nhất chính là sự chọn lọc trong khi tiếp thu và tiếp thu trong sự

chọn lọc những nguồn thi liệu của văn hóa dân gian. Và n h ữn g : minh

c h ứn g c ụ thể, tiêu biểu v à n g ắ n g ọ n đ ã đ ượ c c h ú ng tôi đ ề cập

t r ê n đ â y ... v ề cấp đ ộ t h ứ h a i , t r o n g sự s á n g tạo c ủ a bài t h ơ Xu â n

H ư ơ n g , c h í n h là ở n h ữn g biểu hiện mang tính khái quái, từ n h ữn g

c h ấ t liệu n g h ệ t h u ậ t c ủ a Vã n h ó a d â n g i a n , b ằ n g t h i ê n tài c ủ a

mì n h , Xu â n Hươ n g c h u yể n sang v à n â n g lên t h à n h cấp đ ộ mới,

s ắ c mà u k h á c , đ ộ c đ á o h ơ n . Sự s á n g t ạ o c ủ a mộ t t h i ê n t à i l à

t h i ê n biến v ạ n h ó a , có c á i ta n hậ n cảm được, có n h ữn g đ i ề u

c h ú n g hòa tan hỗn hợp t r o n g tất cả mọi h ì n h thức biểu h i ệ n c ủ a c á

n h â n thiên tài trong tác p h ẩ m c ủ a h ọ . L ạ i n ó i v ề Xu â n Di ệ u , ô n g

nổi tiếng là người mê ca d a o , v ừa l à một c h u yê n g i a v ề t h ơ ca d â n

g i a n , Xu â n Di ệ u đ ã h ọ c đ ượ c n h ữn g gì ở ca d a o v à ô n g từng t r i

â n v ề người mẹ tinh íhần - thơ ca dân gian đối v ớ i n h ữn g đ ứ a c o n t i n h

t h ầ n q u ý b á u c ủ a mình n h ư thế n à o , c h ú n g ta đ ề u đ ã biết. C ũ n g

t h e o mộ t c h u yê n gia v ề v ă n học d â n g i a n – Gi á o s ư Đỗ B ì n h Trị

[236], thì : " Nế u đ ị n h đ i tìm thứ ả n h h ưỏ n g sờ mó đ ượ c c ủ a ca

d a o trên t h ơ ô n g thì c h ỉ p h í cơng v ơ í c h " . Và ý k i ế n c ủ a L.X.

T U Ố C - g h ê - n h i é p tỏ r a rất x á c đá n g :" B é t - t ô - v e n , c h ẳ n g

h ạ n , h a y M ô - d a r , l à n h ữn g s o ạ n n h ạ c n g ườ i Đức v à â m n h ạ c

c ủ a h ọ c h ủ yếu là â m n h ạ c Đ ức . T u y n h i ê n , t r o n g bất k ỳ mộ t

t á c p h ẩ m n à o c ủ a h ọ , a n h c ũ n g k h ô n g t h ể tìm t h ấ y d ấ u vết

k h ô n g n h ữn g c ủ a sự v a y mư ợ n â m n h ạ c b ì n h d â n , mà t h ậ m c h í

c ả c ủ a s ự t ươ n g tự v ớ i â m n h ạ c đ ó n ữ a , c h í n h là vì t h ứ â m n h ạ c

d â n g i a n đ ư ơ n g còn t í n h c h ấ t t ự p h á t ấ y đ ã thấm vào tận máu họ, cổ

T

6

4



T

6

4



R



R



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

9

5



T

9

5



T

6

4



T

6

4



T

9

5



T

9

5



T

6

4



T

9

5



T

1



T

6

4



T

9

5



T

1



T

0

9



T

0

9



204



T

6

4



T

6

4



v ũ h ọ v ề n g h ệ t h u ậ t , c ũ n g n h ư, chẳng h ạ n , những quy tắc ngữ pháp

đã biến đi trong sáng tác sinh động của nhà văn. Đối v ớ i thiên tài Hồ

X u â n Hư ơ n g , v ấ n đ ề tìm h i ể u , n g h i ê n c ứu n h ữn g ả n h h ư ở n g từ

v ă n h ó a d â n g i a n ( t r ê n p h ươ n g d i ệ n n g h ệ t h u ậ t ) , trong các s á n g

t á c t h ơ Nô m c ủ a bà khơng đến nổi b í h i ể m n h ư t h ế . Tr ê n t h ực t ế ,

x é t r i ê n g t r ê n lĩnh vực v ă n h ọ c d â n g i a n ( mộ t b ộ p h ậ n q u a n

t r ọ n g trong v ă n h ó a d â n g i a n ) , thì c á c b à i t h ơ Nô m c ủ a Xu â n

H ư ơ n g đ ã c h o thấy n h ữn g dấu h i ệ u r õ r à n g từ n ộ i d u n g , h ì n h

thức, t r o n g h ầ u hết các b à i thơ Nô m c ủ a Xu â n H ươ n g đ ượ c sử

d ụ n g từ n ộ i d u n g , h ì n h t h ứ c c ủ a tục ngữ, ca d a o , t r u yệ n c ườ i ,

truyện tiếu lâm. Và c á c n h à n g h i ê n cứu v ă n h ọ c t h ườ n g q u y v ề

k h á i niệm folklorisme ấy c h o n h ữn g t á c p h ẩ m, t á c g i ả , c h o x u

h ướ n g , t r à o lưu v ă n h ọ c n à o t h ể h i ệ n được mối q u a n h ệ p h ổ

b i ế n n à y t r o n g sá n g tác c ủ a h ọ h a y c ủ a t r à o l ưu , c ủ a giai đ o ạ n

v ă n h ọ c n à o đ ó . Th e o c h ú n g tôi, c ầ n p h ả i b ắ t đ ầ u từ việc thấu

hiểu triết l ý n h â n v ă n ma n g t í n h hồn nhiên, x a x ưa c ủ a d â n g i a n

(được t h ể h i ệ n v à lưu g i ữ q u a b a o t h ế h ệ ) , đ ó là triết lý đ ượ c tóm

lại n g ắ n g ọ n , giản d ị , mà k h á i q u á t b ằ n g t ê n g ọ i c ụ t h ể triết lý vì

con người của d â n g i a n . Triết l ý ấ y t ô n trọng q u yề n con người,

q u yề n đ ượ c sống , đ ượ c t ồ n t ạ i , đ ư ợ c yê u t h ươ n g , đ ư ợ c h ạ n h

p h ú c . đ ượ c sinh sôi n ả y n ở . Triết lý ấy c h ố n g lại n h ữn g gì trái với

tự nhiên, v ớ i n h ững gì l à m tổn hại, l à m q u è q u ặ t c o n n g ườ i ( c ả v ề

t h ể xác l ẫ n t â m h ồ n ) . Triết l ý ấy d ạ y c o n người t a s ố n g vì c ộ n g

đ ồ n g v à cả vì mỗi người. Triết lý ấ y b a o d u n g , c ả m t h ô n g với con

người n h i ề u nhất, dũng cảm n h ấ t , n g a y cả k h i con n g ườ i ta sa cơ, lỡ

v ậ n , cả k h i v i p h ạ m v à o t ụ c lệ cổ x ưa c ủ a x ã h ộ i . Triết l ý ấy l à

triết l ý k ê u đ ò i s ự b ì n h đ ẳ n g , d â n c h ủ c h o c o n người v à vì con

người nhất.

T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



R



R



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



C ơ sở n ề n t ả n g c ủ a triết l ý d â n g i a n tiến b ộ ấ y h ắ t n g u ồ n lừ

v i ệ c s ù n g b á i sự s i n h s ô i , n ẩ y n ở c ủ a tự n h i ê n , c ủ a c o n người,

đ ó là t í n ngưỡng phồn thực. B á t đ ầ u từ n h u c ầ u d u y t r ì v à p h á t

triển, đ ượ c coi n h ư mộ t n h u c ầ u thiết yếu n h ấ t c ủ a c o n người. Đối

v ớ i đ ấ t nước t a , mộ t đ ấ t n ướ c nông n g h i ệ p , vì v ậ y đ ể d u y t r ì

c u ộ c sống, tất p h ả i có mù a mà n g b ộ i t h u . Để đ á p ứn g đ ượ c n h u

c ầ u sức l a o đ ộ n g, trong h o à n c ả n h ấy, đ ầ u tiên con n g ườ i c ầ n

đ ượ c tồn tại n h ư l à mộ t công cụ gần n h ư d u y n h ấ t c h o c ô n g việc

t r ồ n g t r ọ t , cấy c ầ y . . . Vì v ậ y ư ớ c mong mù a mà n g tốt tươi v à con

n g ư ờ i c ũ n g s i n h s ô i , đ ầ y đ ủ ,l à h a i n h u c ầ u l ớ n n h ấ t đ ặ t r a

R



T

6

4



R



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

8

4



205



T

8

4



c h o cộng đ ồ n g d â n t ộ c , n g a y t ừ b u ổ i đ ầ u c ủ a lịch sử. Ư ớ c mo n g

ấy đ ư ợ c g ở i gấm v à t h ể h i ệ n t r o n g s ự tích kể v ề sự r a đ ờ i c ủ a các

d â n tộc a n h e m t r ê n đất n ướ c n h ỏ bé c ủ a c h ú n g ta. R ằ n g tổ tiên

c ủ a c h ú n g ta từ x a x ư a là con c há u bà Âu C ơ v à L ạ c Lo n g

Q u â n . B à mẹ Â u Cơ từ trong t r u yề n thuyết, t r ướ c n h u c ầ u s i n h

t ồ n v à p h á t t r i ể n c ủ a cộng đ ồ n g , đ ã p h ả i ma n g n ặ n g đ ẻ đ a u ,

"vượt c ạ n một mình", vì s ự r a đ ờ i c ủ a cả mộ t t r ă m n g ườ i c o n .

T r ê n thực tế n à y, đ ã h ì n h t h à n h tư duy nông nghiệp Nam-Á với x u

h ướ n g tư d u y tìm hiểu n h ữn g q u y l u ậ t k h o a h ọ c đ ể l ý giải h i ệ n

t h ự c . M ộ t triết l ý Âm-Dương r a đ ờ i . [204].

T

6

4



T

6

4



Triết lý Â m D ư ơ n g là triết l ý mà d â n g i a n d ù n g đ ể l ý giải

h i ệ n t h ự c , đ ể c â n b ằ n g h i ệ n t h ực . S o n g , trí tuệ c ủ a n g ườ i bình

d â n c ò n n h ì n thấy t r o n g cuộc sống t h ực tiễn n h ữn g lực l ượ n g siêu

n h i ê n , t h á n h t h ầ n đ ã h i ệ n d i ệ n t r o n g cuộc sống lao đ ộ n g đ ể s i n h

t ồ n , đ ể p h á t triển c ủ a h ọ . Nh ữn g lực l ượ n g ấy đ a n g đ e d ọ a h ọ .

V à v ì v ậ y h ọ tôn t h ờ những t h ầ n M ưa , t h ầ n Gi ó , t h ầ n Nư ớ c ,

t h ầ n Lú a . Họ c ũ n g thờ n h ữn g v ị t h ầ n n h ư v ậ y đ ể p h ù h ộ c h o

c u ộ c sống l a o đ ộ n g , s ả n x u ấ t c ủ a h ọ đ ượ c b ộ i t h u , t ươ i tốt,

c ũ n g n h ư đ ượ c con đàn cháu lũ . . . C ũ n g từ đ â y, tín ngưỡng phồn thực

xuất hiện. ( P h ồ n t h ự c - " p h ồ n " có n g h ĩ a là n h i ề u v à " t h ực " - có

n g h ĩ a l à n ả y n ở ) . Vì v ậ y, tiến sĩ Tr ầ n Ng ọ c Th ê m có n h ậ n x é t ,

kết l u ậ n " Ở Việt Na m, tín n g ưỡ n g p h ồ n thực từng t ồ n tại suốt c h i ề u

d à i lịch s ử , v à có t ớ i h a i d ạ n g biểu h i ệ n : thờ cơ q ua n s i n h d ụ c

n a m n ữ v à t h ờ b ả n t h â n h à n h v i d a o p h ố i [ 2 0 4 ] . T r i ế t lý, t í n

n g ư ỡ n g phồn thực ấy x é t đến c ù n g là vì c u ộ c sống, vì sự t ồ n tại v à

p h á t t r i ể n c ủ a cộng đ ồ n g , từ buổi đ ầ u sơ k h a i c ủ a nếp s ố n g c ư

d â n n ô n g n g h i ệ p l ú a n ướ c . Triết l ý Â m D ư ơ n g v ớ i t í n n gưỡng

p h ồ n thực ấy rõ r à n g đ ã sống rất l â u t r o n g đ ờ i sống tinh t h ầ n v à

v ă n h ó a c ủ a c ộ n g đ ồ n g n g ư ờ i Vi ệ t : Nó là triết l ý n g u yê n t h ủ y

- l à n h mạ n h - n h â n v ă n từ cổ x ư a c ủ a d â n g i a n . Từ triết l ý d â n

g i a n ấ y, d â n g i a n h ì n h t h à n h mộ t h ệ t h ố n g q u a n n i ệ m thẩm mỹ,

đ ượ c q u y chiếu từ c h í n h h ệ t h ố n g n h ữn g triết l ý âm dương v à tín

ngưỡng phồn thực ấ y. Đ ặ c t r ưn g n ổ i b ậ t c ủ a h ệ t h ố ng t h ẩ m mỹ

d â n g i a n n à y đ ượ c t h ể h i ệ n ở t hủ p h á p , ở n g u yê n t ắ c c â n đối,

h à i h ò a g i ữa tự n h i ê n - v à con người, g i ữa c o n n g ư ờ i v ớ i c o n

n g ư ờ i , là yê u c ầ u t ô n t r ọ n g sự h à i h ò a , tự n h i ê n c ủ a c á c sự v ậ t ,

h i ệ n tượng, trong đ ó có c o n n g ư ờ i . H i ể u đ ượ c đ ặ c t r ư n g thẩm mỹ

ấ y, từ v ă n h ó a n gh ệ t h u ậ t d â n g i a n , ta n h ậ n r a v ẻ đ ẹ p c ủ a sự

T

8

4



T

8

4



T

8

4



T

8

4



T

8

4



T

6

4



T

8

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

8

4



T

8

4



T

8

4



T

8

4



T

8

4



T

8

4



T

6

4



T

6

4



206



T8

6

4



T8

6

4



h ồ n h ậ u mà đ ậ m đ à triết l ý n h â n v ă n c ủ a n g ư ờ i x ư a q u a b ức

t ượ n g k h ắ c gỗ v ớ i t ừn g c ặ p n a m n ữ v u i đ ù a h a y â u yếm n h a u

t h ậ t h ạ n h p h ú c . Ta b ỗ n g c ả m t h ấ y x ú c đ ộ n g trước n h ữn g c â u c a

d a o mu ô n t h u ở v ẫ n t r ữ tình - c h o d ù v ẫ n g i ả n dị , mộc mạ c đến

q u ê mù a : - v ề mộ t k h a o k h á t đ í c h t h ực gọi là h ạ n h p h ú c :

R



R



- Đêm nằm ở dưới bóng trăng,

T h ư ơ n g c h a n h ớ mẹ k h ô n g b ằ n g nh ớ e m.

(Ca d a o )

- Đàn ông nằm với đàn ông,

N h ư gốc n h ư g á c , n h ư c h ô n g n h ư c h à .

Đàn ông nằm với đàn bà,

N h ư l ụ a n h ư l ĩ n h, n h ư h o a t r ê n c à n h .

(Ca dao)

- Thân em như cái sập vàng,

C h ú n g a n h n h ư ma n h chiếu r á c h g i ữa đ à n g bỏ q u ê n .

L ạ y t r ờ i c h o cả gió l ê n ,

C h o ma n h chiếu r á c h t r ả i t r ê n s ậ p v à n g .

(Ca dao)

V à ta hiểu n h ữn g b à i t h ơ Nô m c ủ a Xu â n Hư ơ n g b a o giờ v à

l ú c n à o c ũ n g thế, cứ l u ô n c h á y l ê n cái khát vọng vì mội tình yêu đủ

đầy cho con người, chỉ có đ i ề u - Xu â n H ươ n g n ó i b ằ n g cách riêng

c ủ a mì n h . Cái cách của riêng Xuân Hương m à trước Xu â n H ươ n g ,

c ù n g t h ờ i v ớ i Xu â n Hư ơ n g v à c h o đến mãi sau n à y, c h ưa ai theo

kịp v à dám theo kịp X u â n Hư ơ n g trên p h ươ n g d i ệ n n à y. Cái c á c h

ấy, c á i sáng tạo đ ộ c đ á o ấy, t r o n g n g h ệ t h u ậ t t h ơ N ô m X u â n

H ư ơ n g , r õ r à n g n h ằ m t h ể h i ệ n c á i triết l ý n h â n á i đến b a o l a ,

c ù n g mộ t h ệ t h ố n g q u a n n i ệ m t h ẩ m m ỹ ma n g mà u s ắ c c ủ a d â n

g i a n n h ư v ừ a đ ã n ê u t r ê n . C h ú n g tô r ú t r a đ ượ c mộ t số đ ặ c

điểm nghê t h u ậ t k h á i q u á t mà t h ơ "Nôm X u â n Hư ơ n g kế t h ừa một

T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



207



c á c h sáng tạo t ừ n h ữn g t h i liệu, thi p h á p nghệ t h u ậ t c ù n g triết l ý ,

tín n g ư ỡ n g v à t h ẩ m mỹ c ủ a n ề n v ă n h ỏ a d â n g i a n n ửa cuối t h ế

k ỷ XVIII v à n ử a đ ầ u t h ế k ỷ XI X.

3.2.1 : Thơ Nôm Hồ Xuân Hương - Sự thể hiện độc đáo

của những hình tượng nghệ thuật

T

6

4



T r o n g p h ầ n n ó i v ề đ ặ c điểm h ì n h t ượ n g trong n g hệ t h u ậ t

t h ể h i ệ n c ủ a v ă n h ó a d â n gian thế k ỷ n à y, c h ú n g tơi đ ã đ ề cập

đến t í n h phong phú c ủ a h ì n h tượng n g h ệ t h u ậ t mà c á c l o ạ i h ì n h

t h u ộ c v ă n h ó a d â n g i a n ( f o l k l o r e ) đ ã t h ể h i ệ n . Trong t h ơ Nô m

X u â n Hư ơ n g , h ì n h tượng c ũ n g p h o n g p h ú , cũng độc đáo trong sắc

màu m à n ó thể h i ệ n .

T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T r ướ c hết n ó i v ề s ự phong phú c ủ a h ì n h t ượ n g nghệ t h u ậ t

t r o n g t h ế g i ớ i t hơ Nô m c ủ a Hồ Xu â n H ươ n g . Hình t ượ n g n g h ệ

t h u ậ t đ ượ c hiểu t h e o đ ị n h n g h ĩ a v à k h á i niệm s a u đ â y c ủ a c á c

n h à l à m lý l u ậ n : " Hì n h t ượ n g nghệ t h u ậ t " là c á c k h á c h thể đ ờ i

sống đ ượ c n g h ệ sĩ t á i h i ệ n một c á c h sáng t ạ o t r o n g n h ữn g tác

p h ẩ m nghệ t h u ậ t [ 7 4 ] . Hì n h t ượ n g n g h ệ t h u ậ t t r o ng t á c p h ẩ m

t h ơ Nôm c ủ a Hồ X u â n H ươ n g - c hỉ v ớ i số l ượ n g t r ê n h a i c h ụ c

b à i - theo c á c h c h ọ n lọc của p h ó tiến sĩ Đà o Th á i Tô n c ũ n g đ ã

c h o t h ấ y sự p h o ng p h ú ấ y. B ắ t đ ầ u l à h ì n h t ư ợ n g "người đ à n

b à có h ọ c " [ 1 4 8 ] t r ướ c mộ t l ũ n g ẩ n n g ơ ;

T

6

4



T

6

4



K h é o k h é o đ i đ â u l ũ n g ẩ n n g ơ , Lạ i đ â y c h ị d ạ y l à m t h ơ .

B à i t h ơ bốn c â u đ ã n g ắ n , n h ưn g c h ỉ mớ i đến h a i c â u t h ô i ,

ta đ ã t h ấ y ý tưởng b à i t h ơ t h ậ t r õ : Kh ô n g p h ả i c h ỉ là t h á i đ ộ

c ườ i c ợ t trước s ự n g u d ố t c ủ a mộ t bầy t h ằ n g n g ọ ng . B à i t h ơ

đ ằ n s s a u đ ó c ò n c h o t h ấ y mộ t t h á i đ ộ rất đ à n c h ị , k h ô n g t h ể

k h ơ n g nói l à c ó cả sự b a o d u n g đến n h â n ái. Đến " M ờ i t r ầ u " ,

h ì n h t ượ n g n g h ệ t h u ậ t t r o n g b à i thơ lại thể h i ệ n trong s ự n h ũ n

n h ặ n đến khiêm n h ư ờ n g c ủ a cô t h ô n n ữ Xu â n H ươ n g n à o đ ó :

T

6

4



T

6

4



Q u ả c a u n h o n h ỏ miếng t r ầ u h ô i ,

N à y c ủ a Xu â n Hư ơ n g mớ i q u ệ t r ồ i .

H a i c â u t h ơ sau l ạ i là mộ t h ì n h t ượ n g k h á c , mạ n h b ạ o h ơ n ,

quyết liệt hơn để đòi c h o đ ư ợ c cái trọn vẹn của hạnh phúc. Biết là k h ó

T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



208



k h ă n , v ớ i n g ườ i p h ụ n ữ , l ú c bấy giờ, v ậ y mà X u â n H ư ơ n g v ẫ n

t h ậ t t h a thiết - n h ưn g k h ơ n g c ò n c á i n h ã n h ặ n c ủ a s ự k h i ê m

nhường như trên :

Có p h ả i d u yê n n ha u thì t h ắ m l ạ i , Đừ n g x a n h n h ư lá, b ạ c n h ư

vôi.

(Mời trầu)

N g a y t r o n g mộ t b à i t h ơ t h ô i , t í n h h ì n h t ượ n g đ ã c h o t h ấ y

sự p h o n g p h ú c ủ a n ó . Tr o n g "Tự t ì n h " c ũ n g t ươ n g tự, b à i thơ

t á m c â u c ủ a thể t h ấ t ngôn b á t c ú , bốn câu t h ơ đ ầ u - là mộ t h ì n h

t ượ n g n g h ệ t h u ậ t - Hình tượng tự sự, miêu tả, n h ưn g v ừa c ò n là

h ì n h t ượ n g c ủ a tâm trạng :

T

6

4



T

6

4



T

6

4



C ả n h k h u ya v ă n g v ẳ n g trống c a n h dồn,

Trơ cái hồng nhan với n ướ c n o n .

T

6

4



T

6

4



C h é n r ượ u h ư ơ n g đ ư a s a y lại t ỉ n h ,

V ầ n g t r ă n g b ó n g xế, k h u yế t c h ưa t r ò n .

V ẫ n biết c á c h ì n h t ượ n g n g h ệ t h u ậ t q u a c á c ngòi b út t h i ê n

t à i không c h ỉ là h ì n h t ư ợ n g c ủ a s ư miêu tả. N h i ề u h ơ n , c h í n h là

h ì n h t ư ợ n g c ủ a tâm trạng, c ủ a nỗi niềm, c ủ a mộ t Hồ X u â n Hươ n g

dữ dội n h ữn g h ì n h t ư ợ n g

T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



T

6

4



Xiên n g a n g mặ t đ ấ t rêu t ừn g đ á m,

Đ â m t o ạ c c h â n mâ y đ á mấy h ò n .

Và l ạ i cả là nỗi niềm cơ đơn đến x ó t x a :

T

6

4



T

6

4



N g á n nỗi x u â n đ i , x u â n lại l ạ i , M ả n h tình s a n sẻ tí c o n con.

H ì n h tượng trong t h ế giới t h ơ Nô m c ủ a Hồ Xu â n Hươ n g có

l ú c là h ì n h t ượ n g người đ à n b à t h ậ t d ũ n g c ả m trong sự "lỡ l à n g " ,

cả n ể c ủ a mì n h .

Q u ả n b a o miệng t h ế l ờ i c h ê n h l ệ c h , Kh ô n g c ó , n h ưn g mà có

mớ i n g o a n .



209



( Kh ơ n g c h ồ n g mà c h ửa )



Và có l ú c l ạ i là c á i đ ẹ p tự n h i ê n đến sững sờ c ủ a

"Thiếu n ữ n g ủ n g à y" ;



M ù a h è h â y h ẩ y gió n ồ m Đ ô n g ,

Thiếu n ữ n ằ m c h ơ i q u á giấc n ồ n g .

L ư ợ c t r ú c b i ế n g cài t r ê n má i tóc,

Yếm đ à o trễ x u ố ng d ướ i n ư ơ n g long.

Đ ơ i gò B ồ n g Đả o s ư ơ n g c ò n n g ậ m ,

M ộ t l ạ c h Đ à o Ng u yê n suối c h ửa t h ô n g .

Để lạo r a h ì n h thể đ ẹ p c ủ a n g ườ i đ à n b à , người h ọ a sĩ - v ề

phương d i ệ n n à y tỏ ra còn d ễ d ã i h ơ n so v ớ i v i ệ c t h ể h i ệ n h ì n h

t ượ n g c ủ a vẻ đ ẹ p k h ỏ a t h â n n à y b ằ n g n g ô n ngữ t h ơ c a . Hì n h

t ượ n g , v ẻ đ ẹ p c ủ a s ự t r i n h n g u yê n n h ư t h ế c ủ a cô g á i chỉ có thể

đ e m l ạ i mộ t n i ề m yê u sống, mộ t k h á t k h a o c ũ n g t h ậ t c h í n h

đ á n g , c á i k h á t k h a o v ì t h á n g h o a c h o con n g ườ i , n ó c h ỉ có thể

l à m c h o c o n n g ườ i đ ẹ p t h ê m, tốt t h ê m lên g i ữa c u ộ c đ ờ i . Là m

gì có c h ỗ c h o sự dung t ụ c , c h o c á i n h ì n á m ả n h h a y s ợ i d ụ c ở

đ â y. Tất n h i ê n , c ả m x ú c n à y h a y c ả m xúc k h á c , ở cấp đ ộ n à y

h a y cấp đ ộ k i a - còn là d o ở t r ì n h đ ộ t h ẩ m thấu trước c á i đ ẹ p c ủ a

t ừn g người, từng l ớ p độc giả [ 1 6 5 ] .

T

6

4



T

6

4



K h ô n g c h ỉ p h o n g p h ú t r o n g h ì n h t ượ n g t h ể h i ệ n q u a từng

b à i , từng đ o ạ n t h ơ , t h ơ Nô m X u â n H ư ơ n g c ò n c h o t h ấ y tính độc

đáo c ủ a h ì n h t ượ n g n g h ệ t h u ậ t . Điểm n à y cũng là nấc t h a n g t r o n g

việc t h ể h i ệ n t h i ê n tài nghệ t h u ậ t c ủ a Xu â n Hương X ưa n a y, trong

h ì n h t ượ n g n g h ệ t h u ậ t c ủ a c á c t h i n h â n Vi ê t n a m c ủ a ta, h ì n h

t ượ n g nghệ t h u ậ t cũng đ ã p h o n g p h ú . Nh ưn g giá trị biểu đ ạ t c ủ a

h ì n h t ư ợ n g t h ì vẫ n l à sự ổn đ ị n h . N ó i " t r ờ i " , "mây", " s ô n g " ,

"nước" đ ề u là đ ể ký thác tâm trạng, ước muốn ;

T

6

4



T

6

4



T

0

4



T

6

4



T

6

4



210



T

0

4



Ư ớ c gì s ơ n g h ẹ p mộ t g a n g ,

B ắ c c ầ u d ả i yếm c h o c h à n g s a n g chơi

(C

a dao)

H ì n h t ượ n g nghệ t h u ậ t t h ơ Nô m Xu â n Hư ơ n g có một sự

x u ấ t h i ệ n khác l ạ . T í n h đ ộ c đ á o ấy đ ượ c t h ể h i ệ n trong cả l o ạ t

h ệ t h ố n g n h ữn g b à i thơ k h ô n g đ ơ n t h u ầ n l à đ ể tả cảnh, h a y n g ợ i

ca v ẻ đ ẹ p c ủ a c ả n h v ậ t thiên n h i ê n , h a y h ơ n n ữa là cách t h ể h i ệ n

t â m t ì n h , tâm sự, n ỗ i niềm t ì n h yê u l ứa đ ô i n h ư trong ca d a o

t r u yề n thống, k ể cả t r o n g v ă n h ọ c t h à n h v ă n . Đó là h ệ thống c á c

bài t h ơ về c ả n h v ậ t t h i ê n n h i ê n n h ư : Đèo ba Dội, Đá ông chồng bà

chồng, Kẽm trống ,Động Hương Tí c h , về v ậ t n h ư Vịnh cái quạt h a y Đề

tranh Tố Nữ. Ở t h ơ Nô m X u â n Hương, c h ú n g lôi n h ậ n t h ấ y t í n h

chất đ ộ c đ á o c ủ a n h ữn g h ì n h t ượ n g tự n h i ê n , c ủ a c ả n h v ậ t

đ ượ c t h ể h i ệ n . Đó l à n h ữn g h ì n h t ượ n g ma n g t í n h nghịch dị.

" Hì n h t ư ợ n g n g hệ t h u ậ t ( p h o n g cách, h ì n h t ượ n g , thể loại) d ựa

v à o h u yễ n t ưở n g , tiếng cười, sự p hổ n g đ ạ i , lối kết h ợ p v à t ươ n g

p h ả n mộ t c á c h k ỳ q u ặ c cái h u yễ n h o ặ c v ớ i c á i t h ự c , c á i đ ẹ p

v ớ i cái x ấ u , cái b i v ớ i cát h à i , cái g i ố n g n h ư t h ực v ớ i cái biếm

h ọ a " [ 7 4 ] . C ă n c ứ v à o đ ị n h nghĩa v ề h ì n h t ượ n g n g h ị c h d ị

( g r ô t ê c h ) v ừa n ê u , n h ì n l ạ i , mớ i t h ấ y c á i độc đ á o c ủ a h ì n h

t ượ n g đ ượ c miêu t ả , thể h i ệ n , đ ã thấp t h o á n g n h ữn g đ ặ c trưng

c ủ a lối grôtếch c ủ a h ì n h t ượ n g t h ể hi ệ n ở t h ơ Nô m Xu â n Hư ơ n g

:

T

1

4



T

1

4



T

1

4



T

1

4



T

1

4



T

1

4



T

1

4



T

1

4



T

6

4



T

6

4



M ộ t đ è o , mộ t đ è o , l ạ i mộ t đ è o ,

K h e n a i k h é o lạc c ả n h cheo leo.

C ửa son đ ỏ l o é t t ù m l u m nóc,

H ò n đ á x a n h rì l ú n p h ú n r ê u .

L ắ t l é o c à n h t h ô n g c ơ n g i ó t h ó c , Đ ầ m đìa lá liễu giọt s ư ơ n g

gieo.

( Đè o B a Dội)

V à đ â y n ữa :

211



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

2 Thơ Nôm Hồ Xuân Hương - sự sáng tạo phong phú và độc đáo từ mảnh đất mỡ màu là văn hóa dân gian Việt Sam nửa cuối thế kỷ XVIII và nửa đẩu thế kỷ XIX:

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×