Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
11 . ĐỘC ĐÁO VỚI BẤT CỨ GIÁ NÀO!

11 . ĐỘC ĐÁO VỚI BẤT CỨ GIÁ NÀO!

Tải bản đầy đủ - 0trang

cócũngvẽramàlàm,cáigìsẵncóthìtưởnglàmìnhđãqtài,làmliềulàm

ẩu,làmmộtcáchbơibác.Còncáigìkhơngcóthìbảonhaubắtchướcngười

khác(aiđóđạovăn,đạonhạcthìởđâyngườitasẵnsàngđạohội).Nhưthấy

cáclàngkháccóchọitrâuchọigàthìnghĩraviệc...chọilợn.Đếnlàlắmtrò

nhốnhăng,khơngainhịncườinổi!

Ngaysautiếngcười,cốnhiên,mànkịchcũnglàmchongườitaphảinghĩ.

Thấy có chút gì nhoi nhói trong lòng. Thấy thống qua một chút xấu hổ.

TrongkhơngkhíViệtNamgianhậpWTO,đivàohộinhậpvớithếgiới,có

thểtừvởkịchđọcravàinéttâmlýhiệnthời.

Saunhữngnămthángbaocấp,ngủdàitronguểoải,nayaicũngtrởnên

cực kỳ năng động, khơng ai bảo ai cùng cuống cuồng lên cả một lượt, mê

mảisốngmêmảihưởngthụ.Thayđổivớibấtcứgiánào.Nhanhnhảuđến

mứcgiảtạo. Mamãnh đủtrò.Đắp điếmvay mượnđủkiểu. Miễnsao gây

đượcsựchúý,miễnsaothuvềtiềnbạc.

Trong cơn say kiếm ăn, người ta mang q khứ ra để làm thương mại.

Khơngphảitếtnhấtcũngnấubánhchưng.Vàkhơngcóđỗthìlấyngơlấy

khoai,khơngcónhânthịtlợnthìlấythịttrâuthịtchuột.Nhândanhmộtmục

đíchtốtđẹp,tựchorằngcógiandốimộttírồithầnphậtcũngthabổngcho

hết.

Khitiếpxúcvớinướcngồi,khơngchịuchuẩnbịnghiêncứukỹcàng,mà

quenlốiláuvặthọcđòi,nhiềukhibêngunxivềmìnhnhữngcáirấtxalạ,

màvẫnkhơngthấychướngvàcànglạcàngcoilàhay.Nhưtrênđãnói,trong

kịchcócảnhmấyngườiphỏngtheolốiđấubòởTâyBanNha,tổchứcđấu

lợn.Đấuthếnào?Ngườirađấungồixổmtrênmặtđấttaycầmmiếngvảiđỏ

khiêukhíchlợn,taykiacầmcáigìnanánhưcáikhiênđểtựcheđỡ.

Tậntrongtâmlýsâuxa,rõlàconngườiởđâyẩngiấurấtnhiềumặccảm.

Cáisựlàmliềuởđâyvốnđượcbắtđầutừmộtnguyệnvọngcóvẻrấtchính

đáng.Đólàkhitiếpxúcmuốngâyấntượngvớingười.Songdochỗtrong

thâmtâmthừabiếtmìnhkémsẵn,vàkhơngbaogiờcóthểbằngngười,nên

chỉcòncáchcốýtạorasựlậpdị,nóichệchđilàđộcđáo.Rồinhậnrađâylà

ngónvõcóvẻhiệuquả,ngườitacònhùanhaunângnó-cáisựđộcđáoấy

lênthànhlýtưởng,sùngbáinó,chonólàquantrọngnhấttrênđời.

Sự độc đáo hay bản sắc vốn không xa lạ với con người hiện đại. Nó

thường được lưu ý khi người ta tìm cách phân biệt các cộng đồng. Nhưng

theocácnhàxãhộihọccóđộcđáohayvàđộcđáodở,độcđáođángtriển

khaitiếptụcvàđộcđáonhưmộtcụcbướuđángcắtbỏđi.Chỉkhiđằngsau

cái bản sắc đó, thấy tốt lên ý nghĩa phổ biến, người ta mới cảm thấy gần

gũi,vàcoiđólàcáibảnsắcchânchính.

Mộtđiềuquantrọngnữalàtựnóđộcđáotrongbảnsắcsẽđếnchứkhơng

cầnđitìm.Đểtựnóđếnthìnósẽtựnhiên.Lấynólàmụcđích,tìmsai,tìm

nhầm,rồilạitơvẽchonó,thìsẽgâynhiềuphảncảm.



Khơngthểnóirằngchỉcầnđộcđáolàcógiátrị.Trongviệcnàydânvăn

chương bọn tơi cũng có một ít kỷ niệm. Hồi đó là vào khoảng đầu những

nămsáumươi,ởHàNội,mộtsốbạntrẻmớitậpviết,trongkhaokhátmuốn

tựkhẳngđịnh,cũngcócáilốiđitìmbằngđượcsựđộcđáođểgâyấntượng

vàcoiđólàsángtạo.Maymàcácbậcđànanhđãsớmnhắcnhở.Nhàthơ

XnDiệu“đả”mạnhnhất.Vớilốinóiriếtróngvốncó,ơngbảonênnhớlà

hai con lợn khác nhau cũng mỗi con một cá tính, nghĩa là chẳng con nào

giốngconnào;vậyđừngcólẫncátínhvớicátật...Sựđộcđáochỉđếnqua

conđườnghọchỏikhổluyệnhòanhậpvớichungquanh,rútratừkẻkhác

nhữngđiềutinhtúyvàphùhợpđểtựlàmgiàuthêmbảnthân.

Nóichovui,khơngchừngcáilàngCựPhạmtrongchươngtrìnhHộiơilà

hội!đãănphảiđũabọntậptọnghọcnghềchúngtơimấychụcnămtrước.

Nhưnghồiấychúngtơilàmthếvìsốngtrongmộtxãhộikhépkín,tìmtòi

khơngcóđườngranênphảitựmìnhlừamình.Nayđãsangmộtthờibuổi

khác, cuộc sống lúc nào cũng trình ra trước mắt bạn bè xa gần, chẳng lẽ

chúngtakhơngrútđượcítkinhnghiệm?

Đọctindulịch,thấycóhiệntượngkháchnướcngồivàoViệtNam,một

sốbỏcuộcsớmvàhầuhếtkhơngtínhchuyệnquaylại.Lúcđầuthắcmắc,

naythìtơiđãhiểu.Khơngchỉbịkéovàođámhộitươngtựnhưtrongchương

trìnhtruyềnhìnhnọ,màhọcònvấpphảicảmộtcáchnghĩấutrĩ,xuấthiệnở

bấtcứnơinàocóthể.Rahọcócáilýcủahọ!



12.MỘTNGÀNLÝDOĐỂ…MÃIMÃILÃNGPHÍ

Bên cạnh sọt rác, các gia đình Hà Nội trước đây thường có thêm thùng

nướcgạođểchứacácloạithứcănthừa.Sẽcóngườiđếnđấylấyđểvềni

lợn.Bùlại,ngườitanộpchochủnhàmỗithángvàicáichổi.Bâygiờthứcăn

thừanhiềuhơn,nhưngởnhiềugiađình,mộtchỗđểcáitúinylơngrácđã

khó,nóichithùngnướcgạo.Nếukhơngphảitốngxuốngcốngthìcũngvứt

vàoráchết.Cólẽcácbạntrẻnhìnđâylàchuyệnbìnhthường,nhưngvớilớp

giàchúngtơi,nhìncơmthừacanhcặnlẫnvớirácrúthấyghêghê.Lạinhớ

cáicâucáccụhồitrướcvẫndạy,mộthộtcơmrơicũngphảinhặtvàomột

chỗ, người khơng ăn thì con gà con lợn nó ăn, vứt đi phải tội. Ngày nay

chẳngaicònnghĩthếnữa.

TruyệnngắnGiáaichocháumộthàocủaNguyễnCơngHoankểvềmột

đứanhỏđiăncắpbịgiảivềq.Nóthanthởmỗilầnnhưthếnày,nhànước

tốnvềnócóđếnbảytámđồngbạctrongkhiđógiácóaichonómộthàolàm

vốn,nócóđơithùngđigánhnướcth,thìcũngchẳngđiăncắplàmgì.Đại

ýtácgiảmuốnnói:dotiếcnhữngmónnhỏngườitalãngphínhữngmónrất

tomàkhơnghaybiết.



CónhiềuhiệntượngcóthểlàmchứngchonhậnxéttrênđâycủaNguyễn

CơngHoan.Mộttrongnhiềuloạiqtặngmànhữngngườilàmnghềnhưtơi

haynhậnđượclànhữngcáicặpđựngtàiliệu.Mỗingàycặplạiđượccảitiến

chođẹphơn.Chỉtộimộtnỗinhiềukhicặpcònđẹpmàkhóađãhỏng.Phải

vứtcảcáicặpđilnvìbâygiờloạithợnhậnchữacặpkhóakhơngcóvà

nếucóthìhọcũngchỉlàmquấylàmqđểmìnhvứtđisớm.

-Saoanhtồnnóinhữngchuyệnbébằngmắtmuỗithế?Cònbaonhiêu

chuyệncáccơquannhànướclàmănlãngphíhàngtỉtỉtiền,saoanhkhơng

ghivàođâymàtồnnóimấycáiphéc-mơ-tuyavớilạithùngnướcgạo?

-Vângnhữngchuyệnlãngphítàyđìnhaicũngbiết,nhưngtơivẫnmuốn

nhắcnhữngchuyệnnhỏnhặtkia,vìtừcáinọsinhracáikia.ƠngLýQuang

DiệucủaSingaporecólầnviếttronghồiký:điềulàmơngngạcnhiênlàqua

HànQuốc,ngayởcácphòngkháchdànhchongunthủquốcgia,ngườita

cũngghirõlàxinqvịtiếtkiệmđiện.Cònởta,giáaibànlàmthế,hẳnsẽ

bịchêlàbủnxỉn.Lãngphíđanglàmộtnéttâmlýthờiđại.Vìsao?Vìban

đầucủacơngthahồvungvít,lãngphíthànhmộtthóiquen,khơngkiềmchế

nổinữa.Vìnghèolâuqvàchẳngbaogiờgiàubằngngườinênthíchlãng

phí để ra cái điều mình xài sang khơng kém ai. Vì lúc nào cũng thích làm

dángkhoetàikhoegiỏivớinhau,kểcảracáiđiềuhưhỏnghơnngườicũng

thấyvuisướng.Vìkhơngtiêuphaphíphạmthìcủacảicũngchẳngthuộcvề

mình.Vàmộtngàncớkhácnữa...trongđócócáicớquantrọngnày:mình

cótiếtkiệmcũngvơnghĩa,chungquanhthiênhạcóaitiếtkiệmđâumà“

gáigóaloviệctriềuđình”.

CáckháchsạnởSingaporethườngtổchứcnhữngbữaănsángtheokiểu

tiệcđứng,nghĩalàthứcănđểthànhtừngloại,ngườivàoăntùythích,người

tachỉviếtthêmbằngtiếngAnhmấychữkhunkháchnêntiếtkiệm,chỉlấy

đủdùng.NhưngtạimộtsốnơikháchViệtNamqualạiln,cóthêmmột

dòng chữ bằng tiếng Việt: Lấy thừa khơng ăn hết sẽ bị phạt tiền. Nhiều

ngườiViệtthắcmắchọlàmnhụcmìnhq!Nhưngcóngườicãilại,trơng

kìađúnglàcácbàncủakháchViệtNamvẫnđểthừathật.Chẳngquathấy

dânmìnhpháquennênhọphảilàmthế.Biếtnhụcmàsửamớiraconngười,

chỉsợcáusườnvàihơmrồisauvẫncứchứngnàotậtấy,vàcáithói“nghèo

màhaylãngphí”,trởthànhkhơngthểsửachữa,thìmớilàcảmộtnỗiđau

lớn.



13.ẨNKÍNMỘTTRIẾTLÝCHUNG

Cáp quang dưới biển bị ăn cắp. Nước tương có thửa chất gây ung thư

cũngđượcbàybán.Hànghóaxuấtranướcngồikémphẩmchấtbịtrảvề.

Hơnhaingànhọcsinhbịđìnhchỉtrongkỳthitốtnghiệpphổthơng.Những



sựviệcấynốitiếpvàocácvụviệctiêucựcbấylâuchúngtavẫnnghe-như

phárừng,lấnbiểnbừabãi,ăncắpngunvậtliệutrongxâydựng,gọilàcải

tạonhưngthựcrapháhoạimơitrườngvàtànphádisản...-khiếnchonhiều

ngườiphẫnnộ,vàcơngthứcchungđểgiảiquyếtvẫnlàphảithậtnghiêmkhi

xétxửcùnglàtuntruyềngiáodụcnângcaoýthứccủaconngười.

Tơicũngthấythế,songtrongbụngkhơngkhỏithốngquamộtchúthồi

nghi.Nhiềuhiệntượngcứnốitiếptheokiểu“chémđầunàymọcđầukhác”.

Muốnchữatậngốc,cầnđitìmcộirễcủasựviệctrongtâmlýxãhộivàtrong

từngconngười.

Trongcáchànhđộngvừakể,cócáicoinhưđãphạmphápvàsẽbịtruy

tố,cócáicóvẻkhơngsao,tabiếtđểrồibảonhau.Tuynhiênnhìnchungthì

naylàlúckỷcươnglỏnglẻovàconngườibngthảtuỳtiện.Trênđạithểcó

thểhìnhdunglàtrướckhihànhđộng,ngườitathườngtựnhủcuộcsốnglà

mộtcanhbạc.Đượclàmvuathualàmgiặc.Thốtthìgiàuto,thànhngười

đàng hồng, khơng thốt đành chịu. Khơng có luật pháp, khơng có lương

tâmtựtrọnggìhết.Việcgìkiếmratiềnlàcóquyềnlàm.

Tứclàcócảmộttriếtlýđứngđằngsaucáchànhđộngnóitrên.

Theocáchhiểuthơngthườngthìtriếtlýlàmộtthứsợichỉxunsuốttốt

ra qua các hành động của con người. Việc hiểu triết lý rút ra trong trường

hợpnàysẽgiúpchongườitahiểuthêmcáctrườnghợpkhác.

Tuynhiênđiềuđángnóilàởtahiệnnaynhữngtriếtlýđóchỉxuấthiện

dướidạngmộtthứ“tậpmờ”,mộtthứcảmgiácmơnglungthứkhơngđềlên

thànhnhữngluậnthuyếtchặtchẽ.Vàtalầmtưởnglàtachỉsốngtheobản

năngtựnhiênchứcó“triếtlýtriếthọc”gìđâu,nênlạicàngdễbịcuốntheo

nó.

Tơi muốn kết nối những hiện tượng trên với những vấn đề căn bản của

đờisốngmấychụcnămnayởmộtđấtnướcchiếntranh.

Cònnhớhồiấy,ởmiềnBắc,nhucầuđộngviênthanhniênđibộđộilàrất

cao.Nhiềuhọcsinhđangngồitrênghếnhàtrườngkhicầncũngđượcgọiđi.

Vàđểgiúpngườiđithêmnlòng,cóhẳnmộtchủtrươnglànhữngthanh

niênnhưvậydùkhơnghọcxongcấpIIIcũngchotốtnghiệp.Hơnthếnữadù

trướcđóhọcólànhữngthanhniêncànquấyđinữathìviệchọtựnguyệnra

điđãxóasạchtấtcả.Họđượccoilànhữngngườicóhạnhkiểmtốt.Sựcó

mặtởchiếntrường-nóirộngra,sựđónggópchocuộcchiếnđấuchung-đã

làcáitiêuchuẩnlớnnhấtđểđánhgiáconngười.

Liên hệ với những trường hợp khác, tơi tạm rút ra một kết luận: chiến

tranhchophéplàmtấtcảmiễnlàchiếnthắng.

Hơnbachụcnămnay,kinhtếđóngvaitròmặttrậnchính.Nhucầucủa

đấtnướclàpháttriểnsảnxuấtđểthêmnhiềucủacảihànghóa,làxâydựng,

làlàmhàngxuấtkhẩulàhộinhập...Tronghồncảnhmộtđấtnướccònq

nghèo,hàngnúichiphíbầyratrướcmắt,thìtấtcảcáchoạtđộngđadạngđó



nóinơmnarútlạilàlàmsaođểcótiền.Lýtưởngnhấtlàmỗiđịaphương

mỗiđơnvịcơquanbớtngửatayxintrênmàtựlàmthêmratiềnđểtựni

vànếunộpchonhànướcthìcàngtốt.

Khảnăngsinhlợiđượccoilàkhảnănglớnnhấtmàcấptrênđòihỏiởcấp

dưới,nhànướcđòihỏiởngườidân.Nólàtưtưởngmàcũnglàđạolýtrong

thờiđạimới.

Mộtxuthếsuynghĩđangthịnhhành,đóngvaimộtthứluậtmiệng,người

tahiểungầmvớinhau.Anhcóthểđibndùchứcnănganhkhơngphảilà

bn; anh có thể chạy chọt xin xỏ, anh có thể có những sáng kiến kỳ cục,

miễnlàanhgâyđượcmộtthànhtựucótiếngvangtrongxãhội...Tronghồn

cảnhmộtđấtnướcmàluậtlệcònmơhồvàsơhở,gầnnhưtấtcảđềuđược

phép,miễnsaonảysinhlợinhuận,vàgópthêmnănglượngchocáibộmáy

chungđanghoạtđộng.

Vậylàmộttrongnhữngquyluậtchủyếucủachiếntranhđangđượctiếp

tục.Chiếntranhtưởngđãlùixamàdưâmcònvangvọng.Tinhthầncủanó

cómặttrongnhiềuhànhđộngcủachúngtahơmnay.

Mộtmặtaicũngrõtronghồncảnhhiệnnay,thứtriếtlýnàykhơngnên

tiếptục.Nókhơngbảođảmchosựpháttriểnbềnvững.Tứckhơnggiúpcho

sựpháttriểnlànhmạnhcủaconngười.Khổmộtnỗi,nólạigắnliềnvớiq

khứvinhquangcủachúngta.Hơnthếnữa,nóchỉchochúngtaconđường

dễmàđi.Giữalúckhókhăn,nómởrachochúngtanhữngthànhtựutheolối

“ănxổiởthì”,tómlạilànóvevuốtnịnhbợchúngta.Từgiãsaonổi?



14.NGHĨMÌNHCƠNGÍTTỘINHIỀU

Chiến tranh cần đến sự có mặt của người văn nghệ sĩ ngay ở chiến

trường. Bởi vậy từ hồi ấy, giới văn nghệ chúng tơi có thói quen tơn vinh

nhữngngườilàmnghềdámcómặtngaybêncạnhngườilínhđểviết.Bấtkể

tácphẩmcủahọchấtlượngrasao,riêngsựrađờicủachúngđãđượcxem

nhưnhữngchiếncơng.Vàchúngtơidànhchocảngườilẫntácphẩmloạiđó

đủthứưuái,kểcảnhữngdanhhiệucùngnhữngphầnthưởngsangtrọng.

Trongchiếntranhlàmvậycóthểlàđúng.Nhưngtrượtdàitheothóiquen,

chúng tơi kéo nó sang cả thời bình. Các sáng tác được bình giá nhiều khi

khơngphảidochấtlượngmàdongườiviếtranócóvịtrírasaotronggiới.

Từđótạoramộtsựhỗnloạnvềgiátrị.Cũngtừđómuốnhaykhơngmuốn

trong tâm lý nhiều người làm nghề nảy sinh một xu hướng dễ dãi, khơng

chịukhổcơnglaođộngnghệthuậtmàchỉcốtlotạochomìnhnhữnguytín

hão.Thậmchímộtsốcốbámvàonhữngcơngtrạnghơmquađểhạchsách

vàđòihỏi.Bềnàomàxétcũngphảinhậnlúcnày,đónggóphơmquađãtrở

thànhvậtcảnníukéongườitalại.



Mộttrongnhữngchitiếtgâybấtbìnhtrongvụánsơthẩmxửquanchức

“ănđất”ởĐồSơn:ơngX.giámđốcSởtàingunvàmơitrườngthànhphố,

mộttrongnhữngngườichủtrìvụnàyđượccấpủyvàủybanđềnghịmiễn

truycứutráchnhiệm.Lýdođượcgóigọntrongmấychữđạiýơngvẫnlà

ngườicócơngtronghoạtđộngởđịaphươngtừtrướctớinay.

Đãbaonhiêulầntơithấycáchtòaáncáccấpgiảmnhẹtộichonhữngviên

chức có lỗi theo lý do tương tự. Xét vì họ lớn lên trong một gia đình có

truyềnthơng...Hoặc,xétvìvốncónhiềuđónggóp...rồiánnặngtrởthành

nhẹ-tiêuphícủanhànướcvàmangvềchovợcontiềntỷ,lúcbịphanhphui,

cũngdễdàngđượcthabổng.

Vềtìnhmàxétthìtrongnhữngtrườnghợpnàycóthểkhơngaicãiđược.

Uốngnướcnhớnguồnlàđạolýdântộc.Nhưngcóphảicóítcơnghơmqua

rồihơmnaymuốnlàmgìthìlàm?Đãrõlàtrongtrườnghợpnày,ngườita

đemcơnglaolàmqntẩyđểvơhiệuhóaluậtpháp,cốtìnhkhơngđếmxỉa

đếnsựđổithaytronghồncảnh,vàlấyhiệntạilàmvậthysinhchoqkhứ.

Cáikhóởđâybắtnguồntừmộtlốiứngxửphổbiếncủaxãhội.Anhcó

cơng ư? Trước mắt đất nước còn nghèo chưa tính hết đóng góp cho anh

được.Thơichỉcòncóítchứcvụđikèmvớinhữngquyềnhành.Ởđấyanh

cóthểcóđónggópthêm,rồi“khéolàmthìnokhéocothìấm“,anhliệumà

tìmcáchtựbồidưỡng(!).

Nhưngnhưthếlàgìnếukhơngphảilàđẩyngườicócơnghơmquavào

chỗlộngquyềnvàchongườitalýdođểtựbiệnhộchomìnhkhisavàovũng

bùntộilỗi.

Ca dao xưa “Ăn mày là ai ăn mày là ta - Đói cơm rách áo hóa ra ăn

mày”.TơimuốnsửdụngthêmcảbútphápcủaBútTređểnhạithành

Thamnhùng(nhũng)làai,thamnhùnglàta

Cậycơngcậythếhóarathamnhùng.

TruyệnKiềutừnglàmđaulòngbaongườibởicáikếtcụcthêthảm.Trong

cơnnhớq,KiềukhunTừHảirahàng.RồiHồTơnHiếnphảnbộivàTừ

chếtgiữatrậntiền.ChứngkiếncáichếtcủaTừ,Kiềuđaulòngtựtráchmình

rấtnhiều.Lúctỉnhtáonhấtcũnglàlúcnàngsòngphẳngtựđánhgiá“Nghĩ

mìnhcơngíttộinhiều”.

Hơn hai trăm năm đã qua mà nhiều người từng vào sinh ra tử hiện nay

khơngcónổicáitựnhậnthứcsâusắcđóthìcònlàmăngìnữa!



15.CẦNNHỮNGKHÁNGSINHCHONHỮNGCĂN

BỆNHTÂMLÝ

Khinghechuyệncápquangtrênbiểnbịlấytrộmnhiềungườithườngthan

thở.

-Thậtkhơngsaohiểunổitạisaodânmìnhlạicóviệclàmkỳcụcđếnvậy.

Cóngườibổsung:

-Màviệclàmđóđượcchínhquyềnđịaphươngchophépcơchứ!

Tựlýgiảiđểhiểutạisaolạixảyranhữngtrườnghợpnhưthếnàykhơng

qkhó:

Vớiconngườihiệnđại,việcgìcũngcóthể.Trongkhaokhátkiếmsống

màlạikhơngđượcchuẩnbị,sựliềulĩnhcủamỗicánhânngàymộtđượcđẩy

xamãisovớigiớihạnchophép.ChỉcầnnhìnnhiềungãtưHàNộinhưngã

tư Bà Triệu - Nguyễn Du thì biết. Người ta bán hoa quả ngay trên lòng

đườngnhựabấtchấpxepháoxếphàngchờđènhiệuvàsựùntắccóthểgây

ratainạnbấtcứlúcnào.TrướckhicóvụPMU18,tơicũngkhơngthểtinlà

cónhữngngườicótráchnhiệmtrongngànhgiaothơnglạidámthaylõisắt

bằnglõitretrongnhữngcọctiêuchắnbêncácđườngquốclộ.Cóviệcgìdân

mìnhngánđâu?

Mấyơngchínhquyềnđókhơngtựtrêntrờirơixuống.Họcũngtừdânmà

ra. Bao nhiêu năm nay đã vậy! Còn nhớ là khoảng mấy năm sau 1975, có

những tỉnh cho dân phá rừng để trồng sắn. Nay thiếu gì người cùng làng

cùngxómhoặcanhemhọhànghọlàngưdân,đangkhơngbiếtlàmăntrên

biểnrasao,nhữngngườinàyhàngngàythúcbáchcácơngấychophéplàm

mọi việc miễn sao có tiền. Biết đâu trong số đứng ra lo cái giấy phép này

chẳngcóngườimấynămtrướccũnglàngưdânvàđãtừngđicắtcápquang

mangbán?

Đểhiểuvàđỡbấtngờvềnhữngchuyệncònxảyranữa,hãythửxemlại

quanniệmvềnhữngngườidânthường.

TrongsốcáctruyệnngắncủanhàvănNgaAntonTchekhov(1860-1904),

tơinhớcómộttruyện(hìnhnhưtênlàCáiđinhđóngmóngngựa).Truyện

viếtvềmộtnơngdânNga(màngườitahaygọilàmộtmugich)ratháomột

bùloongtrênđườngsắtđểvềlàmđinhđóngmóngngựa.Đếnkhiđưaratòa

anhtacòncãi.Lýsựcủangườimugichđókháđơngiản.Thiếumộtcáibù

loong,xelửavẫnchạy.Cònthiếuđinhđóngmóngngựa,tơibiếtlàmsaocày

ruộnglấylúamìnivợcontơi.

Tơiđãmộtđơilầnnhắctớithiêntruyệnnày,nhưngvẫncứthíchtrởvề

vớinó,bởithấynógầnvớixãhộimình,conngườimìnhhơmnayq.Gần

tớimứcgiácónóidânmìnhbâygiờchẳngkhácdânNgathếkỷXIXcũng

khơng phải q. Cả hai, do khổ quá lâu, đều thiếu ý thức đầy đủ về cuộc



sốnghiệnđạinóichung.Vàcụthểhơn,thiếuýthứcphápluật.Tứclàcáiý

thứcrằngmìnhbuộcphảitntheonhữngquyđịnhnàođómàxãhộiđãđề

ra,bấtchấpcáiđócólợichomìnhhaykhơng.

Có một triết lý lờ mờ nằm sau việc làm của họ. Triết lý đó là “Chỉ có

nhữngviệckhơnglàmđược,chứkhơngcóviệcgìkhơngđượclàm”.Buộc

họphảichịutráchnhiệmvềmọihậuquảxảyraư,vơích.Họkhơngthểnghĩ

qsâuxanhưvậy.

Dochỗlâunay,nhữngviệcnhưthếnàykéodàimàkhơnghềbịlênánhoặcnóinhưnghềy,đểbệnhthànhramãntính-nênvàonhữngngàynày,

tìnhhìnhđãcónhữngdiễnbiếnmới.

Hãynhớlạichuyệnởnhiềuvùngđánhcá,dânvaytiềnvềkhơnglođóng

thuyềnmualướilàmăn,màtrướctiênănuốnglubù,rồisắmsanhquầnáo

xecộ,rồiđổđixâynhà,saungânhàngcóđếnkiểmtrathìcườitrừ.

Chỉcầnnghenóivùngđấtmìnhởsắpvàoquyhoạchlàngườitabơirađủ

thứdiệntíchxâydựngnhamnhởđểbắtnhànướcđềnbù-chuyệnấyxảyra

ởđủcácnơi,từvùngxavùngsâu,tớingayđấtthánhHàNội.

Saucáithời“đóiănvụngtúnglàmcàn”,nayđãsangcáithời“khơngđói

cũngănvụng,khơngtúngcũnglàmcàn”,khiếnchocáicâu“bạcnhưdânbất

nhânnhưlính”củangườixưacứlentrởlạitrongđầumàkhơngsaotìmra

cáchgạthẳnnóđiđược.

Nhưngsựhưhỏngcủamộtbộphậnnhândânlàcáicóthựclàmsaochối

cãiđượcnữa?!Làmộtcănbệnhvớinhiềungườinóđãvàosâulụcphủngũ

tạng.

Nhậnthứccóliênquanđếncáchgiảiquyết.

Sausựkiệnnàyaicũngbảophảixemxétvềýthức.Phảichămlogiáo

dục.Vàgiáodụcđạikháilàtậphợplạilênlớpngườita,buộcngườitaphải

hứanaymaikhơngtiếptục.Dùcóđưaracáchìnhphạtrarănđenhưngchỗ

trongnhàvớinhau,aicũnghiểulàgiơcaođánhkhẽ,rồihòacảlàng.

Cònmộtcáchlàmnữalàtìmhiểutâmlýngườita,trìnhđộhiểubiếtcủa

ngườitađểchữachạybằngnhữngbiệnphápcầnthiết,kểcảcácloạithuốc

đắng.

Chỉbướcsangthờihiệnđạinhânloạimớitìmrakhángsinh.Khángsinh

là thuốc hủy diệt mầm bệnh. Kháng sinh dùng quá liều thì nguy hiểm.

Nhưngđểchữachạycácbệnhmàngườixưabótay,nólàđặctrị.

Cầnnhữngliềukhángsinhnhưthếtrênphươngdiệnchínhsáchxãhội.



16.TỘILÀMHƯDÂN

ĐạiĐườngTâyvựckýcủanhàsưHuyềnTrangvừađượcdịchratiếng

Việt(NXBPhươngĐơng,2007).Trongthiênbútkýnày,ĐườngTăngghi



lạiấntượngsaukhiđiqua138nướcnằmgiữaTrungHoavàẤnĐộ(cóthời

gộpchunglàTâyvực).ĐoạntổngthuậtvềđịakhuTốtLợikể“NgườiTốt

Lợiphongtụckiêungoa,chunmơnlừađảothamlamhámlợi,giữacha

convớinhaucũngtínhtốnhơnthuachẳngcầnngườitốtkẻxấu,cứnhiều

tiềnlàđượcqtrọng...Cưdânmộtnửalàmruộng,mộtnửachunđitrục

lợi”.

Tơighilạiđoạnnàybởilẽnógópphầngạtđitrongđầumộtphânvânkhi

nhận thức. Từ nhỏ bọn tơi đã được học rằng chỉ có các cá nhân xấu, chứ

nhândânlaođộngnơiđâucũngtốt.Hóarakhơngphảivậy!Tùyhồncảnh

màconngườibiếnđổi.Vàlàbiếnđổitrêndiệnrộng.Tụcngữtaxưacũng

cócâu“bạcnhưdânbấtnhânnhưlính”.Đọclạilịchsửthấynhậnxétchua

chátđókhơnghồntồnsai.

Thếcònbâygiờ?Mộtlần,chậpchoạngtối,tơiđangđitrênđoạnđường

gầnngãtưHàngChiếu-ĐồngXnHàNộithìgặpmưa,đànhtínhchuyện

lánhtạmvàomộtmáihiên.Bấtngờnghengườiởtrongnhànóihắtra:

-Biếnđichongườitacònbánhàng.

Trời ơi! Con người đô thị bây giờ càn rỡ và bất nhân ngồi sức tưởng

tượng!

Ởcáctỉnhxa,cácvùngkinhtế,thìsựhưhỏnglạimangsắctháikhác.Có

lầntrênmộttờbáo,đọcthấytinởhuyệnTamNơng,ĐồngThápnhiềungười

lấnchiếmđấtcơngrừngcơng,bấttnphápluật.Lầnkhácxemtivilạithấy

dânmộtxãcủaQuảngTrạchQuảngBìnhđuanhauchặtrừngphònghộven

biển bán cho tư thương, huyện xã đã tìm đủ cách ngăn chặn nhưng khơng

nổi.Đủchuyệnđãxảyra,dânăncướp,dânăncắp,dânănvạ,dânxàxẻo

củacơngvàtiếptaychokẻxấu,dânlàmhạilẫnnhau...thiênhìnhvạntrạng

khơngxếploạiđược.

Khơngphảidotrongsáchvởnhàtrườngmớicólốikháiqtvậymàsự

thựclàsuốtthờichiếntranh,nhândânlaođộngđãlànhữngconngườithuần

hậu, chịu thương chịu khó, hướng về điều thiện và muốn sống theo pháp

luật.Chắcchắnsựthayđổidiễnrahơmnaythuộcdiện“khơngthuộcvềbản

chất.Vấnđềcònlạichỉlàcắtnghĩatạisaolạixảyracáichuyệnchẳngai

muốnđó?

TrởlạiviệcdânởhuyệnTamNơng,ĐồngThápnóitrên.Đọckỹcácbài

viếtliênquanthìthấytrướckhidânhưcóchuyệnơngphóchủtịchhuyện

phárừng.Ngườidânchungquanhthấyơngcánbộtohànhxửnhưtrên(chặt

tràmđàoaolàmthànhlãnhđịariêng),bảonhauùavàolàmbậy.

Đâycũnglàdiễnbiếnthấyởnhiềunơikhác.Trongphầnlớntrườnghợp,

tìnhtrạngdânhưliênquantớihiệntượngnhứcnhốilàchuyệncánbộkiếm

chácvơnguntắc,tưlợivơcảm,gộpchunglàthốihóabiếnchất.Đánglẽ

phảigươngmẫutnthủphápluậtthìhọlạitựđặtmìnhcaohơnluật,phá

luậtđểtrụclợi.



Trướcmặtngườidânlúcấy,lýtưởngnhưbịxúcphạm.Ngườitakhơng

thểthờơvàdễbảomãi.Vềmặttriếthọccóthểbảoconngườibắtđầurơi

vàohưvơ.Chúađãchếtrồi!Aimuốnlàmgìthìlàm!Bởicảmthấytrênđời

nàykhơngcòncáigìlàthiêngliêng,họrơivàoliềulĩnhphápháchmộtcách

hunghãn.Nhữngcáixấusẵncómàbấylâuhọkìmnén,đượclúcvùnglên

quẫy lộn. Tự cho phép mình hư! Nhìn nhau để n tâm mà hư! Khuyến

khíchnhauhưthêm,càngđơngngườihưcàngthích!Sựbùngnổlúcnàylà

theolốidâychuyền,khơnggìcóthểgiữconngườilạinữa.

Tachưacóthóiquenđánhgiábộmáyquanchứcnêntưởnglàkhó.Sự

thựckháđơngiản.Muốnbiếtgiớiquanthứcmộtđịaphươngrasao,cứxem

dânởđấythìbiết.Dânngoanlàmăntửtếtứclàbộmáylàmviệctạmgọilà

chấp nhận được, người ta còn tin. Còn dân hư, nhất định là những người

quảnlýhọcóvấnđề,khơngthamnhũngthìcũngkémcỏitrongquảnlý.Chỉ

cầnchịutìmsẽthấyaicólỗi.

Tòaánthườngchỉxétnhữngtộicụthể.Nhưngtơitưởngtấtcảcácquan

chứcmộtkhihưhỏng,ngồihànhviphạmpháp,cònphảixétthêmmộttội

nữa:Tộingấmngầmthúcđẩyvàdungtúngdânlàmbậy.Tộilàmhưdân.

NhàxuấtbảnTrithứctừngchoinmộtcuốnsáchthuộcloạikinhđiển.Đó

là cuốn Chính thể đại diện của John Stuart Mill (nguyên bản được viết từ

năm1861).Ởtrang82,tơiđọcđượcmộtcâuđạiýnhưsau“Ngườitaphán

xétmộtchínhthểthơngquatácđộngcủanólênconngười.Cụthểlàcóthể

vànênxétxemnótạonênnhữngcơngdânnhưthếnào,nólàmchodântốt

lênhayxấuđi”.Đúnglàcóliênquantớivấnđềchúngtađangbàn.



17.TÂMLÝƠ-SIN

Tạinhiềuđịaphương,chínhngườidânxéràođểlàmnhữngviệckhơng

đượcphápluậtchophép.Phárừng.Đàothanthổphỉ.Lấnchiếmđấtcơng.

Thấychỗnàonhànướccầnlàxoayraănvạđểkiếmkhoảnđềnbù.Lầnđầu

tiên ở Hà Nội xây hầm cho người đi bộ qua đường; nhưng trong lúc chưa

khánhthànhthìhầmbộhànhbiếnthànhnơitạmtrúcủamấygiađìnhxóm

liều.ThảonàocáccụxưacócâuChưahọpchợđãhọpkẻcắp.Lạicócâu

Bạcnhưdân,bắtnhânnhưlính.Hồicònảotưởng,tahaybảonhaurằngđấy

làcáinhìncủabọnđịachủphongkiếnđốivớiquầnchúnglaođộng.Naythì

cóthểgiảithíchvớinhautheocáchkhác:Chínhdângiancũngđãcólúctựý

thứcđượcnhữngthóixấucủamình.Chỉcóđiềulàmsaovượtlêntrênthói

xấuđóthìhọchưabiết!

Có một câu chuyện của năm ngối năm kia mà tơi cứ nhớ mãi. Đó là

chươngtrìnhđánhbắtxabờởhàngloạtvùngbiểnbịphásản(ngheđâusố

vốnthấtthốtlêntớivàitrămtỉ?!).Chúngtamuốnlàmchủbiển.Chúngta



muốnvươnraxa.Nhữngtưởngquẩnquanhvenbờchỉvìkhơngcótiền.Hóa

racònthiếucảkinhnghiệmvàýchínữa.

Nhưngkhơngchỉliênquantớichủđềbấtlựcmàvụđầutưnàylạicòn

đángchúýởmộtkhíacạnhkhác:Nhiềungưdânthừabiếtlàlàmănsẽthất

bátnhưngcứvay.Họđãtínhsẵnlàđếnlúccầnhồnlạiđồngvốnchonhà

nướcthìđánhbàiì.Khơngcáchgìthuhồivốnthìkệnhànước,họkhơng

cầnbiết.Khơngítngườinhậntiềnxongchỉđầutưmộtphần,cònchủyếu

mangtiềnmuasắmtiệnnghitiêuxàiquangày.

Đâylàmộtcâutụcngữmới:ngườilàmsaotaolàmvậy,ngườilàmbậy

taocũnglàmtheo.Trongcáiviệcvaytiềnđểlàmdựánvừanóiởtrênhình

nhưcóchuyệnhùatheonhauthực.Đạikháimọingườinghĩnhànướclàcái

thùngkhơngđáy,aikhơngbiếtcáchvơvétngườiđóthiệt.Khơngcònlòng

tựtrọngtốithiểu,ngườitatựthảlỏngbảnthân.Giákểcóaibảorằngnhư

thế tức là cá nhân đang biến thành một thứ ký sinh, ăn bám xã hội, cũng

chẳngaiđộnglòng.

Xintạmgọicáchsốngnóitrênlàcáchsốngơ-sin.

Mọichuyệnbắtđầutừhiệntrạngcácgiađìnhởthànhphốcầncóthêm

vài người giúp việc ở các tỉnh lên. Để tránh nhiều từ ngữ có tính chất xúc

phạm, hoặc dài dòng, người ta sử dụng cái từ ơ-sin. Nhiều gia đình cơng

nhận những ô-sin ấy thật là thiết yếu. Nhưng do hợp đồng cơng việc chỉ

đượclàmquaqt,đặcbiệtlàviệcxácđịnhcơngxákhơnghợplý,nhiềuơsindầndàcảmthấymìnhbịbóclột.Chẳngquahọbuộcphảilàmchứkhơng

vuivẻgì.Vừalàmvừaphá.Họcđòilườibiếng,ăncắplãngphí-nhiềuthói

xấu của người nơng dân khơng những khơng được sửa chữa mà còn được

khuếchđạithêm.Tronglúcnóichuyệnriêngtư,nhiềungườithànhphốbắt

đầukêukhổvìcáinạnnày.Điềuđángnóilàtrongkhilàmhạinhàchủthì

chínhcácơsincũnglàmhạibảnthânmìnhlnthể.Tứclàtấtcảnhữngthói

xấunóitrênbắtrễđóngkéncơđúclại,làmthànhmộtcáchsốngổnđịnh,mà

hạtnhânlàcáitriếtlýhưvơ“cóphảicủamìnhđâumàphảitửtếvớilạigiữ

gìn?!”.Dùsaunàycórađộclậplàmăn,nhiềungườitronghọcũngvẫngiữ

thóixấucủangườiđigiúpviệcbấtđắcdĩvàkhơngbaogiờbỏnổi.

Cáchsốngơ-sin,tâmlýơ-sinvốnbắtnguồntừmộttìnhtrạngxãhộihỗn

loạn,giữangườivớingườikhơngtìmrađượccáchquanhệhợplý.Bềngồi

chiềunịnhnhaunhưngđúngralàngườitađangthảlỏngnhau,mặckệcho

nhauhưhỏngthếnàocũngđược.Trongsựtựphátchungcủaxãhội,cứthế

nóngàymộttrởnênphổbiến.

NhàvănLêMinhKhbạntơikhiphảibiêntậpmộttậpsáchgồmnhiều

bàibáovềchủđềnày(mangtênBếnơ-sin)đãvụtracáiýxuấtthần:tâmlý

ơ-sinđangtrởthànhmộtthứtâmlýthờiđại.Cólần,nhântrảlờiphỏngvấn,

LêMinhKhbảothứtâmlýcủakẻlàmthvơtráchnhiệmnàyđangchi

phốicảlốisốngliềulĩnhcủangườidân,lẫnthóimặtdàykiếmcháccủacác



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

11 . ĐỘC ĐÁO VỚI BẤT CỨ GIÁ NÀO!

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×