Tải bản đầy đủ - 0 (trang)
KẾT QUẢ NGHIÊN cừu VÀ PHÂN TÍCH LUẬT VIẾT VỀ PHƯƠNG DIỆN KHOA HỌC - HỌC THUYẾT PHÁP LÝ é ề

KẾT QUẢ NGHIÊN cừu VÀ PHÂN TÍCH LUẬT VIẾT VỀ PHƯƠNG DIỆN KHOA HỌC - HỌC THUYẾT PHÁP LÝ é ề

Tải bản đầy đủ - 0trang

C h ư ơ n g IV. K ết q u i n g h iê n cửu Vá p h â n tích lu â t v iế t vế

p h ư ơ n g d ic n k h o a học • học th u v ế t p h á p lý



I. HỌC THUYẾT PHÁP LỶ

1. H oạt dộng của học th u yế t pháp lý

S o với h o ạ t đ ộ n g n g h iê n c ử u đế giài t h í c h c h ín h

t h ứ c l u ậ t v iê t h o ặ c so vói h o ạ t đ ộ n g n g h i ê n c ứ u đê á p

d ụ n g l u ậ t v iế t t r o n g q u á t r ì n h th ự c t h i p h á p lu ậ t,

l o ạ t đ ộ n g c ủ a học t h u y ế t p h á p lý khác biệt ở hai

đ iẽ m : sự k h ò n g gò bó t r o n g p h ư ơ n g p h á p là m việc và



sự đa dạng của hình thức thè hiện kết q cơng việc.

K h ơ n g g ò bó tro n g p h ư ơ n g p h á p là m việc: Hoạt

động nghiên cứu và phán tích luật viết trước hết là

một hoạt động khoa học. Mỗi nhà chuyên mơn xác

dịnh phương pháp làm việc phù hợp với chính mình

và làm việc một cách chú động, tự giác (chứ không đợi

đến khi được hỏi ý kiên). Trong việc công bô’ các kết

quá hoạt dộng khoa học. nhà chuyên môn trong lĩnh

vực khoa học luật, trên nguvên tắc, chí phái tôn trọng

nhửng giới hạn đối vối quyền tự do báo chí, tự do xuất

bán. Dưỏi ché độ xã hội chủ nghĩa, nhà chuyên môn

trong lĩnh vực khoa học luật (một loại khoa học xã

hội) còn phái tơn trọng sự lãnh dạo của Đảng đơì với

cơng tác vãn hố tư tường: nhà chuyên môn được

quyển tự do hoạt động khoa học dưới sự lành đạo đó.

■Đa dạng về hinh thức th ế hiện kết quả công việc:



149



MỘT

SỐ VẤN ĐỂ LỶ LUẬN

I

»

VỂ CÁC PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH LT VIẾT

Các cơng trình nghiên cứu khoa học luật được the

hiện dưới nhiều dạng, nhiều thê loại: tác phẩm kháo

luận: sách giáo khoa, giáo trình, tập bài giáng sứ

d ụ n g t ạ i các k h o a lu ậ t: các b á o c á o v ề k c t q u á n g h iê n

c ứ u đ ề t à i k h o a học; các b à i b ìn h l u ậ n tô n g q u á t về

v ă n b ả n l u ậ t mới, các b à i v iế t đ ă n g t r ê n c ác t ạ p chí

c h u y ê n n g à n h lu ậ t; c ác b á o cáo. t h a m l u ậ n đưỢc c ôn g

bô”tạ i các hội n g h ị, hội t h à o k h o a học..-.



2. Vai trò của học th u y ế t pháp lý



Hoc th uỵếtpháp lý là nguổn hay

khơng phẳi nguốn cảã luầt?



Ĩ L a M à, học th u y ế t p h á p lý th ự c s ự là m ộ t nguồn

của lu ậ t. Các nhà luật học là nhừng người có ảnh



hưỏng lỏn đối vởi sự phát triển của luật, bơi vì, bằng

hoạt động nghiên cứu của mình, họ chi ra các quan

điểm, đưòng lỐÌ, ngun tắc. cách thức và biện pháp

áp dụng luật"'. Ý kiến của nhà luật học có sức mạnh

" Mazeaud và Chabas, sđd. số 227, Ghestin và Goubeaux,

sđd. số 227.



150



C h ư ơ n g IV. Kết quii n g h iê n cữu và p h â n tich lu â t v iế t vê

p h ư ơ n g d iệ n k h o a học - học th u y ế t p h á p lý



n h ư p h á p lu ậ t , n g h ĩ a là được t u â n t h ú v à được b ã o

d á m th ự c h iệ n b à n g bộ m<áy cưỡng c h ê c ù a N h à nưốc,



Trong luật học đươìig đại, học t h u v ế t p h á p lý chi

đỏng vai trò gián tiếp trong việc tạo ra các quy phạm

pháp luật. Học t h u y ế t p h á p lý không phải là sự giải

thích chinh thức lu ậ t viết và do đỏ. không phải là một

hộ ph ận của lu ậ t viết'". Học t h u y ế t p h á p lý cùng

không phải là m ột nguổn độc lập của luật. Vối p h ư ơ n g

p h á p p h â n tíc h c â u chừ . n h à c h u y ê n m ô n c h ỉ lã m

n h i ệ m vụ p h á t h i ệ n lu ậ t , p h á t h i ệ n các q u y p h ạ m

n á m á n t r o n g l u ậ t viết; n ế u ngưòi là m l u ậ t còn s ố n g

và x á c n h ậ n , d ư ớ i m ộ t h ì n h th ứ c n à o đó, r ằ n g m ộ t qu y

tá c d o n h à c h u y ê n m ô n p h á t h i ệ n p h ù hỢp vái ý chí

c ù a ngưòi l à m l u ậ t , th ì q u y tắ c đó là c ủ a l u ậ t viết, c ủ a

' Ngav nếu



như



tấ l cá mọi ngưòi đểu nhất tri vế mộl ý kiên



tro n g học th u y ê i pháp lý. ih ì bán íh ả n ý kiế n dó cũng khơng



có được giá trị f ú a một quy phạm pháp luật: Cornu. sdd, số

-Í51. Tuy nhiên, ỹ kiến đó có thể đưực npười làm luặl đưa vào

một %’ã n bán quy p h ạ m phãp lu ật bổ s u n g ỏ một thòi diểm



thích họp; niẠt khác, nếu nõ ln đưọc mọi ngưòi coi như

c h u ấ n m ực x ứ s ự . t h i s a u m ộ t Ihòi g ia n , nó t r ò t h à n h t ụ c lệ,



Trong cà hai trường hợp. ý kiên Irỏ thành luật; nhưng nó

khơng là luật với tư cách một yếu lố rùa học thuvếi pháp Iv.

mã với tư cách mòt vếu tơ cũa luảt viết hoảc cùa tuc lẽ.

lõ l



M ỘT SỐ V Ấ N ĐỀ LÝ LUẬN

VỂ CÁC PH Ư Ơ N G PH Á P P H Ầ N TÍCH LUẬT VIẾT



người l à m l u ậ t , c h ứ k h ô n g p h ả i do n h à c h u y ê n m ô n

t ạ o ra ; n ế u ngư òi l à m l u ậ t k h ô n g x á c n h ậ n việc đó

(đặc b i ệ t là do k h ơ n g c ò n s ô n g đ ể l à m c ôn g việc xác

n h ậ n đó), t h ì k ế t l u ậ n c ủ a n h à c h u y ê n m ô n chỉ là ý

k iế n t h a m k h ả o . Với p h ư ơ n g p h á p p h â n tíc h p h á t

t r i ể n v à p h ư ơ n g p h á p p h â n tíc h lịch sử, k ế t l u ậ n c ủ a

n h à c h u y ê n m ô n l à n h ữ n g g iả t h u y ế t t h u ầ n t u ý k h o a

học. T r o n g m ọi t r ư ờ n g hỢp học t h u y ế t p h á p lý k h ô n g

t h ể c h ứ a đ ự n g “các quy tắc xử sự chung được N hà



nước bào đảm thực hiện", n h ư l u ậ t v iế t h a y n h ư m ộ t

bộ p h ậ n c ủ a t ụ c lệ.



Tuy nhiên, học thuyết pháp lý luôn là ngưòi đồng

hành hữu ích và khơng thể thiếu đơi vói ngưòi làm

luật và đối vói ngưòi thực hành luật (nhất là người

xét xủ).



Xét xủ là một trong những lĩnh vực quan trọng

nhất của hoạt động thực hành ỉuật, là việc Thẩm phán

áp dụng luật để xử lý một trường hỢp đặc thù. Để xét

152



C h ư ơ n g IV. K ết q u i n g h iê n cứu vã p h â n tích lu â t v iế t vê

p h ư ơ n g d iê n kh o a hoc - hoc th u y ế t p h á p lý



xử. Thẩm phán dựa chủ yếu vào luật viết, đỏi khi vào

tụ c lệ; tr o n g tr ư ờ n g hỢp g ậ p k h ó k h ă n t r o n g việc



nghiòn cửu và phân tích các quy tắc của luật hoặc tục

lộ. Thẩm phán phải làm cơng việc của người nghiên

cứu và phân tích chuyên nghiệp". lúc ấy. Thẩm phán

có thể tham kháo các ý kiến đã được đưa ra trong học

thuyết pháp lý để xây dựng giải pháp cùa mình. Trong

các hệ thơng pháp lý phát triển ò trình độ cao. chúng

ta vẫn thường thấy, bên cạnh các bản án được công bố

là những ỷ kiến bình luận cúa người nghiên cứu và

phản tích chuyên nghiệp vể giá trị lý luận của bàn án.

Dưới ảnh hướng của nhủng ý kiến bình luận đó. cũng

như của toàn bộ hệ thống học thuyết pháp lý, cơ quan

xét xử có thể khẳng định hoặc thay đơi quan điểm của

mình trong việc giải thích và áp dụng luật viết; ngược

lại, sự kiên định của cơ quan xét xử trong cách xem xét

một vấn để nào đó có thể khiến ngưòi nghiên cứu và

phãn tích chun nghiệp phái điều chính quan điểm

c ủ a m ì n h dơi với v â n đ ể đó cho p h ù hỢp,



' Nhưng, khác vổi ngiíòi nghiên cửu và phản tích chun

nghiệp, 'rhấm ph á n khơng tự nghi ra vấn để cần giái quyêt

m à t i ê p n h ặ n v ấ n đ ể t ừ b ê n n g o à i diía v à o ( r o n g q u á t r ì n h

thực hiộn cõng tác chuyên mòn.



153



M ỘT SỐ VẤN ĐỂ LÝ LUẬN

VỂ CÁC PH Ư Ơ N G P H Á P PH Ả N TÍCH LUẬT VIẾT



L u ậ t viết, n h ư đ ã b iết, có n h ữ n g h ạ n c h ế và n h ũ n g

t h i ế u s ó t riê n g c ủ a nó. N gười n g h i ê n c ứ u và p h â n tích

l u ậ t v iế t k h ô n g chỉ p h á t h i ệ n q u v p h ạ m p h á p lu ậ t , m à

còn p h á t h i ệ n n h ữ n g h ạ n chế. n h ừ n g t h i ế u sót. b ấ t

c ậ p c ủ a l u ậ t v iế t v à đ ề x u ấ t b i ệ n p h á p s ử a c h ữ a , k h ắ c

p h ụ c t r ê n cơ sỏ k h o a học v à đ ạ o lý. M ậ t k h á c , t ừ việc

x e m x é t l u ậ t v iế t t r o n g q u ả t r ì n h v ặ n đ ộ n g \ à p h á t

t r i ế n c ủ a l u ậ t học v à t r o n g k h u n g c ả n h c ủ a l u ậ t học

so s á n h , n h à c h u y ê n m ô n đ ư a r a n h ừ n g d ự đ o á n có

t í n h c h ấ t k h u y ê n cáo đơl vói ngưòi l à m ỉ u ậ t về h ư ớ n g

p h á t t r i ể n c ú a l u ậ t học t r o n g t ư ơ n g lai, đ ể người là m

l u ậ t t h a m k h ả o k h i x â y d ự n g m ộ t d ự á n l u ậ t mới.

T r o n g m ộ t sô t r ư ơ n g hỢp. người l à m l u ậ t còn k ê u

gọi s ự hỢp t á c c ủ a n h à c h u y ê n m ô n t r o n g lĩn h vực

n g h i ê n c ứ u và p h â n t íc h l u ậ t v iết, t r o n g việc x â y dựní:

các d ự á n v ă n b á n q u y p h ạ m p h á p l u ậ t trư ớ c k h i t r ì n h

cơ q u a n có t h ẩ m q u y ề n t h ô n g q u a v à b a n h à n h .

II. Á N L Ệ

T h e o G é r a r d C o rn u , m ộ t n h à n g h i ê n c ứ u nổi tiế n g



154



C h ư o n g IV. K ết q u á n g h iê n cứu và p h â n tích lu ậ t v iế t vế

p h ư ơ n g d iê n kh oa hoc - hoc Ih u y êt p h á p lý



vể t h u ậ t n g ừ p h á p lý c ú a P h á p , có t h ể t ạ m đ ịn h n g h ĩa

á n lệ n h ư là một thói quen áp dụng pháp luật của Toà



án theo một cách thức nhát định nào đớ".

T h e o V o c a b u la ire ju rid iq u e c ủ a Hội H e n r y C a p ita n t,

c ũ n g do tá c g iá n à y b iê n s o ạ n , thì á n lệ có t h ế được

h i ể u i h e o n h i ể u ngh ĩa:

• Theo nghĩa cụ thế, dó là t ậ p hợp các q u y ế t đ ịn h

c ủ a T oà á n đưỢc đ ư a ra tr o n g m ột th ò i k ỳ n h á t định,

vể l u ậ t nói c h u n g hoặc về m ột n g à n h l u ậ t đặc t h ù (án



lệ thương mại) hoặc về một lĩnh vực đặc thù của luật

(á n lệ về b ấ t đ ộ n g sán);

-



Theo nghỉa hình thức, đó là t ậ p h đ p ( t h à n h s á c h )



các q u y ế t đ ị n h c ù a T o à á n . ghi n h ặ n v'ìệc á p d ụ n g

p h á p l u ậ t đê giải q u y ế t các v ụ án;





Theo nghĩa xă hội học, đó là th ự c t i ễ n x é t xử, là



th ó i q u e n t i ế n h à n h x é t xứ t h e o m ột c á c h nh
n à o đó- Thói q u e ii được g h i n h ậ n q u a việc á p d ụ n g

Ị)háp l u ậ t i h í > 0 c ù n g m ột c á c h t r o n g n h ữ n g t r ư ờ n g hợp

t ư ơ n g tự. w hinh thức thê hiện, á n lệ là t ậ p hợp các



'C o r n u , Droit C ì v i l - Introduction. Lef! personneíi.

MonU'hri'stií*n, 1990. số'l.'ĩn.



hienĩi,



155



MỘT SỐ VẤN ĐỂ LÝ LUẬN

VỂ CÁC PH Ư Ơ N G P H Á P P H Ả N TÍCH LUẬT VIẾT



b ả n á n . q u y ế t d ịn h c ủ a T o à á n được đ ư a r a t r o n g

k h u ô n k h ổ các v ụ á n tư ơ n g t ự v ề t ì n h tiế t, vể t í n h

c h ấ t c ủ a v ụ việc.

Ó góc độ p h ư ơ n g p h á p n g h i ê n c ứ u v à p h â n tích

l u ậ t viết, á n lệ h ì n h t h à n h t ừ s ự giống n h a u t r o n g

c á c h h i ể u m ộ t đ i ề u l u ậ t c ủ a c ác T h ẩ m p h á n t r o n g q u á

t r ì n h x e m xé t, g iả i q u y ế t n h ừ n g v ụ á n có đ ặ c đ i ể m cơ

b ả n t ư ơ n g tự, n h ừ n g v ụ á n được t h ụ lý bổi c ù n g m ộ t

T h ẩ m phán, cùng m ột Toà á n trong n h ữ n g k h o ả n g

th ò i g i a n k h á c n h a u h o ặ c bỏi các T o à á n k h á c n h a u

t r o n g c ù n g m ộ t k h o ả n g th ò i g ia n , t h ậ m chí, t r o n g

n h ũ n g k h o ả n g th ò i g i a n k h á c n h a u .

T h ự c r a . c h o đ ế n n a y , s ự tồ n t ạ i c ủ a á n lệ v ẫ n còn

l à v ấ n đ ề đ a n g được b à n c ã i ỏ V iệ t N a m . S o ng , k h ô n g

th ể k h ô n g th ừ a n h ậ n rằng, tro n g đ iểu kiện tín h h o à n

t h i ệ n t u y ệ t đốì c ủ a l u ậ t v iế t đ a n g chỉ l à m ụ c t i ê u đẽ

c h ú n g t a p h â n đ â u x â y d ự n g , T o à á n k h ó có t h ể b ả o

đảm sự thông n h ấ t tro n g h o ạ t động áp d ụ n g p h á p

l u ậ t , n ế u k h ơ n g có m ộ t đ ư ờ n g lơì, c h ủ t r ư ơ n g c h u n g

t r o n g việc xác đ ị n h c á c h t h ứ c á p d ụ n g p h á p l u ậ t t r o n g

n h ũ n g t r ư ờ n g hỢp t ư ơ n g tự.



156



C h ư ơ n g IV. K ết q u à n g h iê n cứ u vả p h ẳ n tích lu â t v iế t vê

p h ư ơ n g d iê n k h o a hoc • hoc th u y ế t p h á p lỷ



ỉ« Sự h ìn h thành án lệ



ớ phương Tây, án lệ được hinh thành từ tục lệ

trong xét xứ, s ự r a đòi c ủ a m ộ t á n lệ được g h i n h ậ n từ

s ự lặ p đi lặ p lại m ộ t giải p h á p cho m ột v ấ n đ ê đ ặ c t h ù

t r o n g n h ữ n g q u y ế t đ ị n h t ư p h á p k h á c n h a u . Các

q u y ế t đ ị n h t ư p h á p c h ứ a đ ự n g n h ữ n g g iá i p h á p giông

n h a u cho c ù n g m ộ t vâVi đé hoặc cho n h i ề u v ấ n đề

t ư ơ n g t ự t ạ o t h à n h m ộ t c h u ỗ i các s u y n g h ĩ t r ù n g h d p

vê c á c h h i ế u v à á p d ụ n g m ộ t đ iể u lu ậ t , m ộ t x u h ư ó n g

m ạ n h m ẽ m à T h ầ m p h á n th ư ờ n g t u â n t h e o t r o n g q u á

t r i n h x e m x é t giải q u y ế t m ộ t vụ việc, g ióng n h ư người

d â n t u â n t h e o m ộ t t ụ c lệ k h i t h a m gia v à o m ộ t giao



dịch được tục lệ chi phôi.



ớ Việt N am , án lệ được hình thánh từ đường lối

xét xử. T r o n g l u ậ t V iệ t N a m . sự h i n h t h à n h đ ư ờ n g lối

157



MÓT SỐ V ẤN ĐỂ LÝ LUẬN

VỂ CÁC PH Ư Ơ N G PH Á P P H Â N TÍC H LUẬT VIẾT



xét xủ diễn ra theo một trình tự khá chặt chẽ. Lúc

đầu, các vấn đề về áp dụng luật viết được dặt ra cho

Thám phán trong khuỏii khô các \TỊ án. Những vấn đề

nhạy cảm nhất sẽ được các Thấm phán ghi nhớ và

được đưa ra thao luận tại các hội nghị tòng kèt cơng

tác xét xứ cúa ngàiih Tồ án được tơ chửc hàng nãm.

Các kết quà thào luận được dùng làm châ't liệu để xây

dựng các giái pháp nguyên tắc cho vấn đề được bàn

cài và các giải pháp này được ghi nhận tại Kết luận

của Chánh án Tồ án nhân dân tơì cao. điíỢc cơng bơ

như một phần của thủ tục kết thúc hội nghị tỏng kết.

Kết luận được coi như một thử học thuyết pháp lý của

cd quan xét xử và được sứ dụng như kim chí nam cho

hoạt động xét xử của các Toà án.

Trong mây nảm trở lại đây đã hình thành một xu

hưóng mạnh mẽ diều chinh lại quan niệm về án lệ

trong luật Việt Nam cho phù hỢp vỏi quan niệm của

các nước. Một măt. các giải pháp của thực tiễn xét xử.

được ghi nhận trong các bản án, được coi như mộL

cách hiểu cúa ngưòi thực hành luật đôi với các quy tắc

nhất dịnh của luật viết, được áp dụng trong trường

hợp đảc thù; mật khác, các giải pháp đố có thể được

tấ t cả mọi ngưòi xem như khn mẫu xử sự trong

những trưòng hợp tướng tự. khuôn mẫu càng chắc

158



C h ư ơ n g IV. K ếl q u ã n g h iê n t ứ u v i p h â n tich lu ậ t v iê t vẽ

p h ư ơ n g d iê n k h o a hoc - hoc Ih u v ẻl p h ã p lý



c h ắ n t r o n g d i ề u k i ệ n các giài p h á p dược l ậ p đi l ậ p lại



một cách kiên định trong thực tiễn xét xư. Tât nhiên.

đẻ cho các g ià i p h á p cúa th ự c tiễn xét x ứ p h á t h u y

iư ợ c vai trò cùa nó, điếu cắn th iế t là các bán án, q u yết

iịn h của Toá án phái được công bố. H iệ n n a v . n g à n h

toà á n đ a n g có m ộ t d ự á n m à m ục t i ê u là t ậ p hợp, hệ



thống hố và còng bơ’ rộng rãi các bán án, quyết định

của Tồ án dưới hình thức Công báo T('à án hoặc Ký

yếu To<à á n , N ế u d ự á n n à y được t h ự c h i ệ n t r ọ n vẹn.



chì đến một lúc nào đó, các giái pháp của thực tiền xểi

xứ. do được p h ố b iế n r ộ n g rãi. sẽ tạo được ản h hướng



n h ư á n lệ c ủ a c ác nước“ .



2. Giá t r i• của án lê»



Á n lê ỉà nguồn hay khơng phài

nguốn cùa luât?

T ro n g lu ậ t củ a các nước p h ư ơ ỉìg Tày, á n lệ là m ột



' ớ thòi diẽm tập sách nàv đưọc xiiất bán, các tậụ ''Quyết dịnh



giám đốc thấm cùa Hội đồng thám phán Tồ án nhán dán tơì

:ao" đáu tiõn dã lưu hành, dù chưa đưọr rộng rãi lăm.

159



Tài liệu bạn tìm kiếm đã sẵn sàng tải về

KẾT QUẢ NGHIÊN cừu VÀ PHÂN TÍCH LUẬT VIẾT VỀ PHƯƠNG DIỆN KHOA HỌC - HỌC THUYẾT PHÁP LÝ é ề

Tải bản đầy đủ ngay(0 tr)

×