1. Trang chủ >
  2. Lớp 10 >
  3. Lịch sử >

VÀ SỰ BÀNH TRƯỚNG THUỘC ĐỊA

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (1.35 MB, 213 trang )


Giáo án liïch sử 10



Trường THPT Nguyễn Du



3. Tổ chức các hoạt động trên lớp

Các hoạt động của thầy và trò

Những kiến thức HS cần nắm vững

Tiết 1:

A. ANH VÀ PHÁP CUỐI THẾ KỶ XIX ĐẦU THẾ KỶ XX

Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

 Nước Anh

- Trước hết, Gv trình bày và phân tiùch: Đầu thập

niên 70 của thế kỷ XIX, nền công nghiệp Anh vẫn

đứng đầu thế giới. Sản lượng than của Anh gấp 3

lần Mỹ và Đức; sản lượng gang gấp 4 lần Mỹ và

gần 5 lần Đức. Về xuất khẩu kim loại sản lượng

của 3 nước Pháp, Đức Mỹ gộp lại không bằng Anh.

- Tiếp đó GV nêu câu hỏi: Cuối thập niên 70

tình hình kinh tế Anh ra sao?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và chốt ý: Từ cuối thập niên 70,

Anh mất dần đòa vò độc quyền công nghiệp, do vậy * Tình hình kinh tế:

mất luôn cả vai trò lũng đoạn thò trường thế giới, bò - Từ cuối thập niên 70, Anh mất dần đòa

Mỹ và Đức vượt qua.

vò độc quyền công nghiệp, do vậy mất

- GV giới thiệu “bảng thống kê biểu thò sự thay luôn cả vai trò lũng đoạn thò trường thế

đổi về sản lượng công nghiệp của các nước Anh, giới, bò Mỹ và Đức vượt qua.

Pháp, Đức, Mỹ” trong SGK.

GV hỏi”: Nguyên nhân của sự giảm sút đó?

- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và trình bày: Nguyên nhân là:

+ Máy móc thiết bò xuất hiện sớm nên đã cũ và

lạc hậu, việc hiện đại hoá rất tốn kém.

+ Một sớ lớn tư bản chạy sang thuộc đòa, vì ở

đây lợi nhuận Tư bản đẻ ra nhiều hơn chính quốc.

Mặt khác, cướp đoạt thuộc đòa có lợi nhiều hơn so

với đầu tư cải tạo công nghiệp.

- GV nhấn mạnh: Tuy vai trò bá chủ thế giới về - Tuy vậy, Anh vẫn chiếm ưu thế về tài

công nghiệp bò giảm sút, song Anh vẫn chiếm ưu chính, xuất cảng tư bản, thương mại, hải

thế về tài chính, xuất cảng tư bản, thương mại, hải quân và thuộc đòa.

quân và thuộc đòa.

Hoạt động 2: Nhóm

- GV chia lớp thành các nhóm và nêu câu hỏi:

Quá trình tập trung sản xuất trong công nghiệp

diễn ra như thế nào?

- HS làm việc theo nhóm đọc SGK cử đại diện

trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và chốt ý: Đây là thời kỳ quá - Công nghiệp: Quá trình tập trung tư bản

trình tập trung tư bản diễn ra mạnh mẽ, nhiều tổ diễn ra mạnh mẽ, nhiều tổ chức độc

chức độc quyền ra đời chi phối toàn bộ đời sống quyền ra đời chi phối toàn bộ đời sống

kinh tế nước Anh, 5 ngân hàng ở khu Xi-ti Luân kinh tế nước Anh.

Đôn nắm 70% số tư bản cả nước.



Nơng Duy Khánh



Trang 187



Giáo án liïch sử 10



Trường THPT Nguyễn Du



Các hoạt động của thầy và trò

- GV giới thiệu cho HS biết: Nông nghiệp nước

Anh lâm vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng.

Nguyên nhân là do tư sản Anh không đầu tư vào

sản xuất nông nghiệp mà chủ yếu vào buôn bán

lương thực và giá lương thực châu Âu và Mỹ rất rẽ.

Hoạt động 3: Cả lớp và cá nhân

- GV trình bày và phân tích: Anh là nước theo

thể chế chính trò quân chủ lập hiến với việc thực

hiện chế độ Hai Đảng (Đảng Tự do và Đảng Bảo

thủ) thay nhau cầm quyền. Sự khác biệt giữa hai

Đảng là không đáng kể, chủ yếu về biện pháp cụ

thể song đều thống nhất với nhau trong việc bảo vệ

lợi ích của giai cấp tư sản, đàn áp phong trào quần

chúng và đẩy mạnh xâm lược thuộc đòa.

- GV nêu câu hỏi: Cho biết chính sách đối ngoại

của Anh?

- HS dựa vào SGK trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và chốt ý: Đây là thời kỳ giai cấp

tư sản Anh tăng cường mở rộng hệ thống thuộc đòa

đặc biệt ở Châu Á và Châu Phi. GV kết hợp khai

thác lược đồ để HS nhận biết được hệ thống thuộc

đòa rộng lớn của đế quốc Anh đầu thế kỷ XX trải

dài từ Bắc Mỹ, châu Phi, Châu Á đến châu Đại

Dương.

- GV nhấn mạnh: Chủ nghóa đế quốc Anh tồn

tại và phát triển dựa trên sự bóc lột một hệ thống

thuộc đòa rộng lớn (chiếm ¼ lãnh thổ và ¼ dân số

thế giới) do vậy được mệnh danh là chủ nghóa đế

quốc thực dân "Mặt trời không bao giờ lặn" trên

đất nước Anh, Lênin nhận xét: "Nước Anh không

chỉ là quê hương của hệ thống công xưởng ủa chủ

nghóa tư bản, mà còn là thuỷ tổ của chủ nghóa đế

quốc hiện đại".

Chủ nghóa thực dân Anh đã trở thành đặc trưng

riêng của chủ nghóa đế quốc Anh. Việc xuất khẩu

tư bản của Anh mang những quy mô to lớn. Nước

Anh là một cường quốc thuộc đòa chính.

Hoạt động 4: Cả lớp, cá nhân

- GV: trước 1870, công nghiệp Pháp đứng hàng

thứ hai thế giới, cuối thập niên 70 trở đi công

nghiệp Pháp bắt đầu chậm lại.

- GV nêu câu hỏi: Nguyên nhân tại sao công

nghiệp Pháp phát triển chậm lại?

- HS dựa vào SGK tự trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và chốt ý:



Nơng Duy Khánh



Những kiến thức HS cần nắm vững

- Nông nghiệp: Nước Anh lâm vào tình

trạng khủng hoảng trầm trọng. Anh phải

nhập khẩu lương thực.



* Tình hình chính trò:

- Anh là nước theo thể chế chính trò quân

chủ lập hiện với việc thực hiện chế độ hai

Đảng (Đảng tự do và Đảng Bảo thủ) thay

nhau cầm quyền, song đều bảo vệ quyền

lợi của giai cấp tư sản.



- Đây là thời kỳ giai cấp tư sản Anh tăng

cường mở rộng hệ thống thuộc đòa đặc

biệt là ở Châu Á và châu Phi.



- Đặc điểm đế quốc Anh: là chủ nghóa đế

quốc thực dân.



 Nước Pháp

Tình hình kinh tế

- Cuối thập niên 70 trở đi công nghiệp

Pháp bắt đầu phát triển chậm lại.



- Nguyên nhân:



Trang 188



Giáo án liïch sử 10



Trường THPT Nguyễn Du



Các hoạt động của thầy và trò

+ Pháp thất bại trong cuộc chiến tranh Pháp –

Phổ, do đó phải bồi thường chiến tranh.

+ Nghèo tài nguyên và nhiên liệu, đặc biệt là

than đá.

+ Giai cấp tư sản chỉ chú trọng đến xuất cảng tư

bản sang những nước chậm phát triển để thu lợi

nhuận cao chứ không hú trọng phát triển công

nghiệp trong nước.

- GV kết luận: Hậu quả là cuối thế kỷ XIX sản

xuất công nghiệp của Pháp tụt xuống hàng thứ tư

sau Đức, Mỹ, Anh, kỹ thuật lạc hậu rõ rệt so với

những nước công nghiệp trẻ.

- GV nêu câu hỏi: Bên cạnh những yếu kém đó

công nghiệp Pháp có những tiến bộ gì?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi.

- GV trình bày và phân tích: Mặc dù có sự sút

kém, song công nghiệp Pháp cũng có tiến bộ đáng

kể. Hệ thống đường sắt lan rộng khắp nơi cả nước

đã đẩy nhanh sự phát triển của ngành khai mỏ,

luyện kim và thương nghiệp. Việc cơ khí hoá sản

xuất được tăng cường. Từ năm 1852 – 1900 số xí

nghiệp sử dụng máy móc tăng lên 9 lần, số động cơ

chạy bằng hơi nước tăng lên 12 lần.

Nông nghiệp Pháp vẫn giữ vai trò quan trọng

trong nền kinh tế Pháp vì phần đông dân cư sống

bằng nghề nông. Tình trạng đất đai phân tán, manh

mún không cho phép sử dụng máy móc và kỹ thuật

canh tác mới.

- GV chốt ý: Những biểu hiện của tình hình

nông nghiệp trên chứng tỏ sự thâm nhập của

phương thức sản xuất tư bản chủ nghóa trong nông

nghiệp ở Pháp diễn ra chậm chạp.

Hoạt động 5: Cá nhân

- GV: Quá trình tập trung sản xuất hình thành các

công ty độc quyền diễn ra như thế nào?

- HS đọc SGK trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét, bổ sung và chốt ý: đầu thế kỷ

XX quá trình tập trung sản xuất cũng diễn ra trong

lónh vực công nghiệp, dẫn đến việc hình thành các

công ty độc quyền, từng bước chi phối nền kinh tế

Pháp, đặc biệt trong lónh vực ngân hàng (GV nhấn

mạnh ở Pháp quá trình diễn ra chậm hơn các nước

khác).

- GV nâu câu hỏi: Đặc điểm nổi bật của tổ chức

độc quyền ở Pháp?



Nơng Duy Khánh



Những kiến thức HS cần nắm vững

+ Pháp thất bại trong cuộc chiến tranh

Pháp – Phổ do đó phải bồi thường chiến

tranh.

+ Nghèo tài nguyên và nhiên liệu, đặc

biệt là than đá.

+ Giai cấp tư sản chỉ chú trọng đến xuất

cảng tư bản sang những nước chậm phát

triển để thu lợi nhuận cao chứ không hú

trọng phát triển công nghiệp trong nước.



- Sự thâm nhập của phương thức sản xuất

tư bản chủ nghóa trong nông nghiệp ở

Pháp diễn ra chậm chạp do đất đai bò chia

nhỏ.



- Đầu thế kỷ XX quá trình tập trung sản

xuất cũng diễn ra trong lónh vực công

nghiệp, dẫn đến việc hình thành các công

ty độc quyền, từng bước chi phối nền kinh

tế Pháp, đặc biệt trong lónh vực ngân

hàng.



Trang 189



Giáo án liïch sử 10



Trường THPT Nguyễn Du



Các hoạt động của thầy và trò

- HS dựa vào SGK và vốn hiểu biết của mình

trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và chốt ý.

+ Sự tập trung ngân hàng đạt đến mức cao: 5

ngân hàng lớn ở Pari nắm 2/3 tư bản của các ngân

trong cả nước.

+ Khác với Anh tư bản chủ yếu đầu tư vào

thuộc đòa, còn ở Pháp tư bản phần lớn đưa vốn ra

nước ngoài, cho các nước chậm tiến vay với lãi

suất lớn.

- GV cho HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK để

thấy được số vốn mà tư bản Pháp đầu tư ở nước

ngoài nhiều như thế nào?

- GV nêu câu hỏi: Hãy nêu đặc điểm cơ bản của

chủ nghóa đế quốc Pháp?

- HS trả lời câu hỏi.

- GV kết luận: Chủ nghóa đế quốc Pháp là chủ

nghóa đế quốc cho vay nặng lãi.

Hoạt động 6: Cả lớp và cá nhân

- GV trình bày và phân tích:

+ Sau cách mạng tháng 9 – 1870 nước Pháp

thành lập nền cộng hoà thứ ba, song phái cộng hoà

đã sớm chia thành hai nhóm: Ôn hoà vá Cấp tiến

thay nhau cầm quyền.

Đặc điểm của nền cộng hoà là tình trạng thường

xuyên khủng hoảng nội các. Trong vòng 40 năm

(1875 – 1914) ở Pháp diễn ra 50 lần thay đổi chính

phủ.

- GV nêu câu hỏi: Nêu chính sách đối ngoại của

Pháp?

- HS đọc SGK trả lời.

- GV nhận xét, chốt ý:

Pháp tăng cường chạy đua vũ trang để trả mối

thù với Đức; tiến hành những cuộc chiến tranh xâm

lược thuộc đòa chủ yếu ở khu vực chậu Á và châu

Phi.

- HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK để thấy được

chính sách xâm lược thuộc đòa của Pháp, qua đó

thấy được hệ thống thuộc đòa của Pháp rất rộng

lớn, chỉ sau Anh.



Những kiến thức HS cần nắm vững



- Đặc điểm : Tư bản Pháp phần lớn đưa

vốn ra nước ngoài, cho các nước chậm

tiến vay với lãi suất lớn. Chủ nghóa đế

quốc cho Pháp là chủ nghóa đế quốc cho

ay nặng lãi.

Tình hình chính trò

- Sau cách mạng tháng 9 – 1870, nước

Pháp thành lập nền cộng hoà thứ ba, song

phái cộng hoà đã sớm chia thành hai

nhóm: Ôn hoà và Cấp tiến thay nhau cầm

quyền.

- Đặc điểm của nền cộng hoà là tình

trạng thường xuyên khủng hoảng nội các.



- Pháo tăng cường chạy đua vũ trang để

trả mối thù Đức; tiến hành những cuộc

chiến tranh xâm lược thuộc đòa, chủ yếu

là ở khu vực châu Á và châu Phi.



4. Sơ kết bài học

- Yêu cầu HS trả lời các câu hỏi: Tình hình kinh tế, chính trò nổi bật của Anh và Pháp

cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX? Nêu đặc điểm của chủ nghóa đế quốc Anh và Pháp?

5. Dặn dò, bài tập



Nơng Duy Khánh



Trang 190



Giáo án liïch sử 10



Trường THPT Nguyễn Du



- Học bài cũ, trả lời câu hỏi trong SGK.

- Nguyên nhân dẫn đến việc hình thành các đặc điểm của đế quốc Anh và Pháp?



Nơng Duy Khánh



Trang 191



Giáo án liïch sử 10



Trường THPT Nguyễn Du

Ngày soạn: ………………Ngày dạy:……………….Bài 35

CÁC NƯỚC ĐẾ QUỐC ANH, PHÁP, ĐỨC, MỸ

VÀ SỰ BÀNH TRƯỚNG THUỘC ĐỊA (tt)



TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1. Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi 1: Tình hình kinh tế , chính trò nổi bật của Anh và Pháp cuối thế kỷ XIX đầu

thế kỷ XX? Nêu đặc điểm của chủ nghóa đế quốc Anh và Pháp?

Câu hỏi 2: Nguyên nhân dẫn đến việc hình thành các đặc điểm của đế quốc Anh và

Pháp?

2. Dẫn dắt vào bài mới

Tiết học trước chúng ta đã tìm hiểu Anh, Pháp chuyển sang giai đoạn đế quốc chủ

nghóa đó là hai nước tư bản già. Còn hai nước tư bản trẻ là Đức và Mỹ quá trình chuyển sang

giai đoạn đế quốc chủ nghóa diễn ra như thế nào? Bài học hôm nay sẽ lý giải vấn đề nêu

trên.

3. Tổ chức các hoạt động trên lớp

Các hoạt động của thầy và trò

Những kiến thức HS cần nắm vững

Tiết 2:

B. ĐỨC VÀ MỸ CUỐI THẾ KỶ XIX ĐẦU THẾ KỶ XX

Hoạt động 1: Cả lớp và cá nhân

 Nước Đức

- Trước hết, GV nêu câu hỏi: Hãy cho biết

những biểu hiện phát triển công nghiệp của Đức

sau khi thống nhất?

- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét trình bày và phân tích: Sau khi - Sau khi thống nhất đất nước tháng 1 –

thống nhất đất nước tháng 1-1871, nền kinh tế Đức 1871, nền kinh tế Đức phát triển với tốc

phát triển với tốc độ mau lẹ. Từ 1870 – 1900 sản độ mau lẹ vươn lên đứng đầu châu Âu và

xuất than tăng 4 lần, gang tăng 6 lần, độ dài đường thứ hai thế giới.

sắt tăng gấp đôi, đức đã vượt qua Pháp và đuổi kòp

Anh. Trong những ngành công nghiệp mới như kỹ

nghệ điện, hoá chất … Đực đạt thành tựu đáng kể.

Năm 1883, công nghiệp hoá chất của Đức đã sản

xuất 2/3 lượng thuốc nhuộm trên thế giới.

- GV nâu câu hỏi: Nguyên nhân dẫn đến sự phát

triển của công nghiệp Đức?

- HS đọc đoạn chữ nhỏ trong SGK trả lời câu

hỏi.

- GV nhận xét, bổ sung và chốt ý: nguyên nhân

công nghiệp đức phát triển là:

Thò trường dân tộc thống nhất, giàu tài nguyên,

nhờ tiến bồi thường chiến tranh với Pháp, tiếp thu - Nguyên nhân: thò trường dân tộc thống

những thành tựu khoa học kỹ thuật hiện đại của nhất, giàu tài nguyên, nhờ tiền bồi thường



Nơng Duy Khánh



Trang 192



Giáo án liïch sử 10



Trường THPT Nguyễn Du



Các hoạt động của thầy và trò

những nước đi trước có nguồn nhân lực dồi dào.

- GV giới thiệu những số liệu về tốc độ tăng

trưởng công nghiệp của Đức trong những năm 1890

– 1900 là 163% và bảng thống kê hàng hoá xuất

khẩu hàng hoá tăng lên rõ rệt.

- Sau đó, GV kết luận: Đến đầu năm 1900, Đức

đã vượt qua Anh về sản xuất thép. Về tổng sản

lượng công nghiệp Đức dẫn đầu châu Âu thứ hai

thế giới chỉ đứng sau Mỹ.

Hoạt động 2: Cá nhân

- GV nêu câu hỏi: Sự phát triển của công

nghiệp đã tác động như thế nào đến xã hội?

- HS dựa vào vốn hiểu biết của mình và SGK

trả lời.

- GV nhận xét và chốt ý: thay đổi cơ cấu dân cư

giữa thành thò và nông thôn. Từ năm 1871 – 1901

dân cư thành thò tăng từ 36% đến 54,3%. Nhiều

thành phố mới, nhiều trung tâm thương nghiệp bến

cảng xuất hiện.

- GV nêu câu hỏi: Quá trình tập trung sản xuất

hình thành các tổ chức độc quyền diễn ra như thế

nào?

- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét, trình bày và phân tích.

+ Quá trình tập trung sản xuất và hình thành các

công ty độc quyền diễn ra mạnh mẽ và sớm hơn

các nước khác ở châu Âu. Với hình thức độc quyền

là Cácten và Xanhđica.

GV dẫn chứng: không đầy 1% xí nghiệp sử

dụng hơn ¾ tổng số điện lực, trong khi 91% là xí

nghiệp nhỏ chỉ nhận có 7% thôi; số lượng Cácten

tăng lên nhanh chóng: năm 1905 có 385, đến năm

1911 có tới 550 – 600.

+ Tư bản công nghiệp kết hợp với tư bản ngân

hàng thành tư bản tài chính. Quá trình tập trung

Ngân hàng cũng diễn ra cao độ.

- GV nêu câu hỏi: Tình hình nông nghiệp Đức

phát triển như thế nào?

- HS trả lời câu hỏi.

- GV nhận xét và chốt ý: Nông nghiệp Đức có

tiến bộ song chậm chạp.

- GV hướng dẫn HS tìm hiểu nguyên nhân của

tình trạng trên là do: Việc tiến hành cách mạng

không triệt để, phần lớn ruộng đất nằm trong tay

quý tộc và đòa chủ; phương pháp canh tác vẫn còn



Nơng Duy Khánh



Những kiến thức HS cần nắm vững

chiến tranh với Pháp, tiếp thu những

thành tựu khoa học kỹ thuật hiện đại của

những nước đi trước, có nguồn nhân lực

dồi dào.



- Tác động xã hội : Thay đổi cơ cấu dân

cư giữa thành thò và nông thôn. Nhiều

thành phố mới, nhiều trung tâm thương

nghiệp bến cảng xuiất hiện.



- Quá trình tập trung sản xuất và hình

thành các công ty độc quyền diễn ra

mạnh mẽ và sớm hơn các nước khác ở

châu Âu. Với hình thức độc quyền là

Cácten và Xanhđica.



- Quá trình tập trung Ngân hàng cũng

diễn ra cao độ. Tư bản công nghiệp kết

hợp với tư bản ngân hàng thành tư bản tài

chính.



- Nông nghiệp Đức có tiến bộ song chậm

chạp.



Trang 193



Xem Thêm
Tải bản đầy đủ (.doc) (213 trang)

×